Pas op met labels: voor je het weet gaat een kind zich ernaar gedragen

In dit artikel:

Ouders, leraren en omwonenden vullen kinderen voortdurend met labels — van ‘handig’ en ‘onderzoekend’ tot ‘lastig’ of ‘traag’ — en die etiketten beginnen al op jonge leeftijd invloed te krijgen op hoe kinderen zich gedragen en zichzelf zien. De schrijfster ziet dat zelf terug bij haar tweejarige dochter, die zij liefkozend een onderzoeker noemt, terwijl andere ouders hetzelfde tastende gedrag juist beperken omdat het ongewenst of onveilig wordt geacht. Zulke uiteenlopende reacties op hetzelfde gedrag kunnen later verschil maken in zelfbeeld en vaardigheden.

Op school worden kinderen vaak ingedeeld als ‘snelle’ of ‘trage’ leerlingen, maar nieuw onderzoek laat zien dat de leerwinst per aangeboden oefening voor beide groepen gelijk is; het onderscheid zit vooral in de startsituatie. Leerlingen die ver achter beginnen boeken per oefening evenveel vooruitgang, en wie veel moet inhalen heeft vaak juist meer aan inzet en vooruitgang — toch wordt dat zelden erkend in de praktijk.

Die permanente etikettering werkt door in de identiteit van kinderen. Onderzoek, onder meer naar de eindtoets in groep 8, laat zien dat langdurig in een ‘zwakke’ groep geplaatst worden kinderen het idee kan geven dat ze dom of niet goed genoeg zijn. Het gevolg is dat veel talenten onbenut blijven en een groot deel van de leerlingen zich gemarginaliseerd voelt.

De kernboodschap is dat kindeigenschappen niet vastliggen: veel verschillen zijn tijdelijk en beïnvloedbaar. Goede scholen en opvoeders kunnen hierop sturen door niet alleen naar startscores te kijken, maar elk kind te benaderen als iemand met veel mogelijkheden en groei.