Pas als we bang zijn voor klimaatverandering, zullen we er écht werk van maken | opinie
In dit artikel:
Ministeren en parlement kiezen er volgens Hans Stegeman vaak voor om eerst de begroting en directe urgente posten (defensie, zorg, koopkracht) op orde te brengen en pas daarna naar klimaatmaatregelen te kijken. Die volgorde — door minister van Financiën Eelco Heinen samengevat als „Ik wil het in de goede volgorde doen” — leidt ertoe dat duurzaamheidsbeleid steeds naar achteren schuift, terwijl de werkelijkheid sneller verandert dan de procedures.
Concreet voorbeeld: eind april 2026 ontstond op 29 april een grote natuurbrand op het Artillerie Schietkamp in ’t Harde op de Veluwe tijdens een goedgekeurde militaire oefening; honderden hectaren natuur gingen verloren en rookpluimen waren vanuit de ruimte zichtbaar. In dezelfde week braken ook branden uit op de Oirschotse Heide en de Weerterheide, eveneens tijdens militaire oefeningen. Hoewel alle vergunningen en protocollen gevolgd waren, waren die regels niet aangepast aan de drogere omstandigheden van de laatste jaren — natuur en klimaat wachten niet op beleidsvolgordes.
Economisch en moreel brengt Stegeman meerdere redenen aan waarom uitstel duur is. Hij verwijst naar Nicholas Sterns analyse dat klimaatverandering het grootste marktfalen ooit is: de kosten van uitstel groeien snel en wegen uiteindelijk zwaarder dan directe investeringen. Twee structurele mechanismen maken politiek handelen lastig: 1) kosten van verduurzaming zijn direct en zichtbaar voor burgers (bijv. hogere energieheffingen), terwijl de baten diffuus en langjarig zijn; 2) nationale investeringen dragen lokale lasten, maar internationale baten zijn grensoverschrijdend, wat free-riding in de hand werkt. Recent onderzoek toont tevens dat een groot deel van de waarde van beursbedrijven in Nederland en Duitsland ten koste van de samenleving gaat.
Stegeman pleit ervoor de dreiging concreet en dichtbij te maken — vergelijkbaar met hoe zichtbare overstromingsdreiging leidde tot de Deltawerken — en voor institutionele veranderingen: geef toekomstige generaties een stem via klimaat- en natuurraden, en zorg dat vervuilers en profiterende bedrijven niet ongestraft blijven via belastingen op vervuiling en op overwinsten. Europa is volgens hem het logische schaalniveau voor zulke maatregelen.
De kernboodschap: de huidige systematiek beloont kortetermijnwinst en vertraagt langetermijnbescherming; dat ontwerp kan en moet veranderd worden, want anders krijgen we later een veel hogere rekening — met rente. Hans Stegeman is hoofdeconoom bij Triodos.