Parkinson vaker in Groningen en Friesland: toeval of landbouwprobleem?
In dit artikel:
Ongeveer 3.700 Nederlanders krijgen jaarlijks de diagnose parkinson—ongeveer tien huishoudens per dag—en momenteel leven rond de 63.000 mensen met de ziekte. Terwijl het aantal nieuwe gevallen in Nederland stabiel blijft, stijgt het totaal aantal patiënten door veroudering van de bevolking en betere zorg. Dat beeld schetsten onderzoekers van het Radboudumc en het Institute for Risk Assessment Sciences (IRAS, Universiteit Utrecht) in een studie, verschenen in The Lancet Regional Health – Europe.
Voor het eerst brachten zij het voorkomen van parkinson op wijkniveau in kaart, gebaseerd op zorgdeclaraties, medicatiegebruik, ziekenhuisopnamen en sterftecijfers over 2017–2022. De kaart laat geen gelijkmatige verspreiding zien: Noord-Nederland (Groningen, Friesland) en regio’s rond Leiden en Wageningen kleuren relatief donker (hoger voorkomen), terwijl gebieden als Zeeland juist minder patiënten tonen. Dat wijst volgens de onderzoekers op een belangrijke rol van de leefomgeving bij het ontstaan van de ziekte.
De studie noemt meerdere milieu-factoren als verdachten, waaronder pesticiden (zoals glyfosaat), luchtverontreiniging en zware metalen. Maar het patroon is niet eenduidig: niet alle agrarische regio’s vertonen hoge aantallen patiënten, wat erop wijst dat er niet één doorslaggevende oorzaak is. Ook benadrukken de onderzoekers dat de huidige woonplaats slechts een momentopname is; het risico ontstaat over tientallen jaren en hangt samen met waar iemand heeft gewoond, gewerkt en geleefd.
Om oorzaken beter te doorgronden starten onderzoekers een vervolgonderzoek onder 1.500 pas gediagnosticeerde patiënten. Zij gaan dieper kijken naar leefgeschiedenis, werk, voeding, huishoudelijke concentraties van chemicaliën en pesticiden en naar genetische aanleg. Het doel is aanknopingspunten te vinden om het aantal nieuwe gevallen terug te dringen: waar mogelijk preventief ingrijpen en risicofactoren beperken.
De onderzoekers wijzen er ook op dat parkinson niet langer alleen een oudere mensenziekte is: een aanzienlijk deel van de patiënten is jonger dan 65. Met meer inzicht in omgevings- en genetische factoren hopen zij de ziekte in de toekomst minder vaak te zien voorkomen.