'Palomar' is een van Italo Calvino's beste werken

In dit artikel:

Italo Calvino’s laatste bij leven verschenen boek, *Palomar* (1983), geldt volgens de auteur als een van zijn beste werken. De hoofdpersoon, meneer Palomar, lijkt sterk op Calvino zelf en deelt diens streven naar exacte, heldere en compacte beschrijvingen. Daarmee plaatst Calvino zich in een literaire traditie waarin met weinig woorden veel gedachten en verbeelding worden opgeroepen, met schrijvers als Paul Valéry, Leopardi, Borges en Francis Ponge als belangrijke verwanten.

*Palomar* bestaat uit 27 korte beschrijvingen, verdeeld over negen clusters van drie. Palomar probeert de werkelijkheid zo onbevooroordeeld mogelijk waar te nemen. Dat noemt hij ‘lezen’: om de wereld werkelijk te begrijpen, zijn taal en een nauwkeurig, rijk vocabulaire nodig. Tegelijk ontdekt hij dat een volledig geïsoleerde beschrijving onmogelijk is, omdat de oppervlakte van de dingen eindeloos veel details bevat.

Dat blijkt al uit zijn poging om op het strand één golf te beschrijven. Ook in het fragment over een topless zonnende vrouw onderzoekt Calvino met ironie hoe moeilijk het is om respectvol en onbevooroordeeld te kijken. Palomar wil noch opdringerig staren, noch demonstratief wegkijken, maar geen van beide houdingen voorkomt dat hij verkeerd wordt begrepen. De scène laat zien hoe diep culturele ideeën over schaamte en fatsoen in waarneming doorwerken.

Andere passages zijn vooral komisch of leerzaam, zoals die over de liefde tussen schildpadden en de buik van een gekko. In ‘Anderhalve kilo ganzenvet’ beschrijft Palomar in een Parijse charcuterie de uitgestalde gerechten en de fantasieën die ze bij hem oproepen, terwijl hij de andere klanten als kleurloos en zonder verbeelding ervaart. Toch is hij geen elitaire snob. Zijn aandacht voor namen, smaken, vormen en herkomst is juist een poging het bijzondere te redden in een samenleving die alles naar een uniform, alledaags gemiddelde lijkt te drukken.

In een kaaswinkel noteert Palomar zorgvuldig de eigenschappen van alle kazen, maar wanneer hij aan de beurt is, is hij zijn bestelling vergeten. Uit onzekerheid kiest hij uiteindelijk voor het meest banale en aangeprezen product. Daarmee toont Calvino hoe gemakkelijk individuele aandacht en verbeelding het afleggen tegen de automatismen van de massabeschaving.

De bespreking prijst *Palomar* als een boek waarin poëtische observatie, humor en cultuurkritiek samenkomen. De auteur hoopt dat de nieuwe Nederlandse uitgave, na eerdere vertalingen van Calvino, lezers en uitgeverij Cossee aanzet tot verdere publicatie van zijn volledige oeuvre.