Palantir heeft 'gevaarlijke' grip op cruciale Europese infrastructuur

In dit artikel:

Onderzoek van Follow the Money en internationale journalistieke partners laat zien dat Palantir in minstens elf Europese landen zaken doet met nationale overheden. Het Amerikaanse technologiebedrijf levert software aan ministeries, krijgsmachten, politie- en inlichtingendiensten en speelt daarmee een belangrijke rol in de Europese veiligheidsinfrastructuur. In veertien Europese landen heeft Palantir vestigingen; ook in Israël werkt het bedrijf nauw samen met het leger.

Palantirs software koppelt grote hoeveelheden gegevens uit onder meer politiedatabases, satellieten, drones, sensoren en telefoongesprekken. Gotham is gericht op opsporing, defensie en inlichtingen, terwijl Foundry vooral werkprocessen en databronnen integreert. Het militaire Maven Smart System (MSS) werd in 2025 door de NAVO aangeschaft en dient als centraal platform om wapensystemen en militaire informatie te verbinden. Het systeem kan volgens de berichtgeving vrijwel zelfstandig mogelijke doelwitten identificeren en een aanval voorbereiden. Palantir zegt dat NAVO deze targetingfunctie gebruikt.

In Nederland werken Defensie en de politie al jaren met Palantir. Defensie gebruikt Gotham en Foundry bij geheime operaties van speciale eenheden en MSS in NAVO-verband. Het ministerie draait bovendien een pilot met MSS, inclusief een test van de targetingmogelijkheden, en heeft een tijdelijk contract met Palantir dat nog loopt. Die contracten en het volledige gebruik blijken niet eerder met de Tweede Kamer te zijn gedeeld. Dat is extra gevoelig omdat FTM eerder meldde dat Palantir-medewerkers toegang konden krijgen tot geheime Nederlandse defensiegegevens. Daarop zijn de beveiligingsregels aangescherpt.

Staatssecretaris Derk Boswijk zei in juni dat Defensie zo snel mogelijk, uiterlijk binnen twee jaar, naar een Europees alternatief wil overstappen, al lijkt die termijn inmiddels langer te worden. Tegelijkertijd onderzoekt Defensie dus nog uitbreiding van het gebruik. De politie gebruikt Palantir in de zogenoemde Raffinaderij, waarin gegevens over miljoenen burgers worden gekoppeld voor onderzoeken naar zware criminaliteit en terrorisme. Volgens nieuwe informatie wordt de software ook ingezet bij corruptieonderzoeken. Ook de FIOD, de Rijksrecherche en de douane hebben via het politiecontract toegang.

Palantir is verder actief bij onder meer de krijgsmachten van Italië, Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Oekraïne en andere Europese landen. Politiediensten in verschillende landen gebruiken Gotham. In Denemarken werd het systeem zelfs uitgebreid naar Groenland, terwijl de Deense autoriteiten de Verenigde Staten vanwege de politieke spanningen rond het eiland als een bedreiging zijn gaan zien. In Polen werd Palantir ingezet om bewegingen en verblijfplaatsen van Oekraïense vluchtelingen, onder wie minderjarigen, te registreren. In Litouwen, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk gebruikt de overheid de software ook voor respectievelijk data- en douanetaken en gezondheidszorg.

De zorgen komen voort uit Palantirs nauwe banden met de Amerikaanse overheid, het Pentagon en inlichtingendiensten. Topman Alex Karp en medeoprichter Peter Thiel spreken openlijk over Amerikaanse dominantie, terwijl Karp heeft gezegd dat bij schaarste de belangen van het Amerikaanse leger voorrang krijgen. Experts vrezen daarom dat Europese landen voor kritieke systemen afhankelijk worden van een bedrijf dat de Amerikaanse belangen boven die van Europa stelt. Ook de gebrekkige openheid over contracten, datatoegang en de mogelijkheid om systemen uit te schakelen baart hen zorgen. Volgens deskundigen kan de inzet van Palantir zo leiden tot verlies van digitale soevereiniteit, beperkte democratische controle en beïnvloeding van overheidsbesluiten.

Sommige landen proberen die afhankelijkheid terug te dringen. Frankrijk, Spanje en Noorwegen verlengen bepaalde contracten niet; het Verenigd Koninkrijk onderzoekt vervanging van Palantir en noemt de afhankelijkheid een kwetsbaarheid. België doet geen zaken met het bedrijf, en Zwitserland, Duitsland en Oostenrijk wezen samenwerkingen of tests af vanwege veiligheids-, privacy- en afhankelijkheidsrisico’s. In Nederland wees het ministerie van Volksgezondheid Palantir tijdens de coronapandemie af, omdat gebruik van gevoelige zorgdata het publieke vertrouwen zou kunnen schaden.

Toch overwegen andere landen, waaronder Nederland, Noorwegen, Polen en Litouwen, nieuwe contracten of uitbreiding van de samenwerking. Meer dan 120 Europese maatschappelijke organisaties en vakbonden riepen overheden op de banden te verbreken. De kern van de kritiek is dat Europese overheden hun meest gevoelige gegevens en infrastructuur toevertrouwen aan een niet-transparant Amerikaans bedrijf waarvan de politieke en strategische belangen mogelijk niet samenvallen met die van Europa.