Overwerk als oplossing voor arbeidstekort, Japan kiest voor soepelere regels
In dit artikel:
Het Japanse kabinet wil de arbeidsregels versoepelen om personeelstekorten te bestrijden en de productiviteit te verhogen. Het plan breidt het zogenaamde discretionaire arbeidssysteem uit: werknemers krijgen een vast loon op basis van vooraf afgesproken uren, niet naar gelang werkelijk gewerkte tijd. Dat vermindert de financiële prikkel voor werkgevers om extra uren te beperken en kan langdurig overwerk aanmoedigen.
Arbeidsdeskundige Rei Seiyama (Universiteit Ibaraki) waarschuwt dat hervormingen gepresenteerd worden als meer vrijheid voor werknemers, maar dat veel mensen hun werkdruk niet zelf bepalen; het risico is dat zij nog langer gaan werken. Officiële cijfers laten dat in 2024 159 sterfgevallen en zelfdodingen aan overwerk zijn toegeschreven, maar het werkelijke aantal ligt vermoedelijk hoger vanwege juridische obstakels en tegenwerking door bedrijven bij het vrijgeven van werkuren. Seiyama wijst ook op het verschil tussen geregistreerde en werkelijke uren, waardoor aantonen van overwerk vaak moeilijk is.
Het verhaal van Matsuri Takahashi (24) illustreert de gevaren. Ze werkte bij reclamebureau Dentsu en moest volgens later vrijgegeven uren maandenlang van 09.00 tot 04.00 uur doorwerken; ze sliep vrijwel niet en maakte een einde aan haar leven. Aanvankelijk ontkende het bedrijf extreem overwerk; in een rechtszaak werd echter het verband tussen haar dood en de lange werktijden erkend en aansprakelijkheid vastgesteld. De zaak leidde tot maatschappelijke verontwaardiging, strengere controles en wettelijk vastgestelde limieten, maar die blijken op papier strenger dan in de praktijk: formeel geldt een 40-urige werkweek en max. 45 uur overwerk per maand, maar uitzonderingen maken max. 100 uur in één maand of gemiddeld 80 uur over meerdere maanden mogelijk — niveaus waarvan bekend is dat ze het risico op karōshi verhogen.
Slechts een klein deel van bedrijven garandeert vaste rusttijden; welzijnsregels zijn grotendeels vrijblijvend. Met de voorgenomen uitbreiding van discretionair werken kan de groep werknemers die structureel extreem veel uren draait groeien. Bij het graf van haar dochter smeekt moeder Takahashi: "Gooi onze levens niet weg alstublieft." Zij vreest dat de lessen uit Matsuri’s dood vergeten zullen worden als de regels worden versoepeld.