'Overshoot day' in België: als de hele wereld leefde zoals wij, waren alle grondstoffen voor dit jaar vandaag al uitgeput
In dit artikel:
België bereikt vandaag zijn Overshoot Day: de dag waarop, als iedereen ter wereld zou leven zoals de gemiddelde Belg, de jaarlijkse voorraad natuurlijke hulpbronnen van de aarde al opgebruikt zou zijn. Met andere woorden verbruiken Belgen brandstoffen, voedingsstoffen, metalen en andere grondstoffen in een tempo dat de planeet niet op jaarbasis kan bijmaken.
De datum is berekend door het Global Footprint Network, waarvan oprichter Mathis Wackernagel de ecologische voetafdruk ontwikkelde. Hij vergelijkt de aarde met een boerderij: de biocapaciteit is wat die boerderij jaarlijks kan leveren, de voetafdruk is wat wij ervan afnemen. Volgens die rekensom zou de wereld 3,6 aardes nodig hebben als iedereen als de Belg zou consumeren. Wereldwijd verbruikt de mensheid al zo’n vijftien jaar ongeveer 70 procent meer dan de planeet kan regenereren.
Dat Overshoot Day dit jaar twee weken later valt dan vorig jaar lijkt positief, maar Wackernagel wijst erop dat die verschuiving vooral het gevolg is van aangepaste berekeningsmethodes — bijvoorbeeld nieuwe inschattingen van hoeveel CO2 oceanen opnemen — en niet van echte gedragsverandering. Sommige landen staan er veel slechter voor: Qatar vierde zijn Overshoot Day al op 4 februari.
Wackernagel benadrukt dat de kwestie niet alleen ecologisch maar ook economisch van belang is. “Zelf niet in je grondstoffen kunnen voorzien, is een gevaar. België staat daar nogal bloot aan,” zei hij. Als klein, dichtbevolkt land met weinig landbouwgrond en zonder grote voorraden fossiele brandstoffen of zeldzame metalen is België sterk afhankelijk van invoer. Die afhankelijkheid vergroot het risico bij verstoringen op de wereldmarkt — iets wat door geopolitieke spanningen en de recente energiecrisis scherper op de voorgrond staat.
Hij waarschuwt dat veel landen het gevaar van die afhankelijkheid onderschatten en vergelijkt het huidige gebruik met het “dopen” van de planeet: kunstmest en intensieve exploitatie halen veel meer uit ecosystemen dan die duurzaam kunnen leveren. Sommige ecologen vinden dat een groot deel van de aarde wildgebied moet blijven om biologische functies te beschermen.
Wat te doen? Wackernagel roept overheden op om kwetsbaarheden in bevoorrading en grondstoffen bloot te leggen en te versterken. Ook individuen kunnen stappen zetten om minder afhankelijk te worden: nadenken over woonkeuze en vervoersbehoefte, investeren in zonnepanelen, kritisch kijken naar waar pensioenfondsen in zitten, vaardigheden als fietsreparatie onderhouden en sociale netwerken benutten als informele buffer. Die ingrepen zijn niet alleen klimaatmaatregelen maar ook investeringen in economische weerbaarheid.