Overheidstransparantie loopt weer vertraging op
In dit artikel:
Drie jaar na de invoering van de Wet open overheid (Woo) is het beloofde centrale publicatieplatform voor actieve openbaarmaking nog steeds niet operationeel. Interne e-mails en documenten waar Follow the Money over beschikt laten zien dat KOOP, de ontwikkelaar van het systeem, recent waarschuwde voor een nieuwe vertraging van minimaal negen maanden. Daardoor blijft de verplichting om uit eigen beweging overheidsdocumenten beschikbaar te maken voor onbepaalde tijd liggen.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is opdrachtgever van het miljoenenproject. KOOP wijt de uitloop aan een mix van factoren: wisselende projectleiding, te optimistische deadlines, technische problemen met de ‘attenderingsfunctie’ (de functie die burgers automatisch moet melden wanneer nieuwe documenten verschijnen) en eerdere veiligheidsissues. Bij een controle werd bovendien ontdekt dat in online gepubliceerde documenten namen van ambtenaren terug te leiden waren, wat eerst opgelost moest worden en eerder al tot uitstel leidde. KOOP en BZK praten in januari over de oorzaken en consequenties van de vertraging; een nieuwe invoerdatum voor alle ministeries is nog niet vastgesteld.
Het uitstel is de laatste in een reeks mislukte of bijgestelde plannen rond het digitale publicatieplatform. Een eerder initiatief, PLOOI, werd begin 2023 afgewezen wegens te grote complexiteit; daarna werd een uitgeklede ‘Woo-index’ als tussenoplossing ontwikkeld. Het beoogde vervolg, de Generieke Woo-voorziening, moest grotere functionaliteit bieden maar loopt dus nog achter.
Onvrede onder ministeries groeit: notulen en interne reacties tonen dat departementen sceptisch zijn over de uitleg van BZK en KOOP, en dat men vermoedt dat het datalek deels gebruikt wordt om structurele problemen te maskeren. Als gevolg verliezen meerdere ministeries vertrouwen in KOOP en zoeken ze alternatieven. Een favoriet is OpenVWS, het publicatieplatform van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dat tijdens de coronaperiode is opgebouwd en inmiddels ook Woo-verzoeken andere onderwerpen afhandelt. OpenVWS functioneert naar blijkt relatief goed: documenten zijn doorzoekbaar en te sorteren op eenvoudige criteria zoals datum. Justitie en Veiligheid onderzoekt overstapopties en Financiën is deze zomer een samenwerking met VWS gestart om OpenVWS vanaf komende zomer te gebruiken. Ook BZK voert verkennende gesprekken met OpenVWS/K OOP, maar die hebben nog niet geleid tot samenwerking.
De situatie krijgt extra druk door de geplande evaluatie van de Woo volgend jaar. BZK hield aanvankelijk vast aan de verwachting dat het centrale platform tegen die tijd zou draaien; dat is niet meer haalbaar. Tegelijk blijft het ministerie de route van actieve openbaarmaking promoten als antwoord op het grote aantal Woo-verzoeken — terwijl ambtenaren intern ook pleiten voor beperking van het recht op het opvragen van documenten. Dat schept een spanningsveld: de belofte van meer transparantie ligt er nog op papier, maar praktische uitvoering en een betrouwbaar centraal systeem ontbreken, waardoor burgers mogelijk niet de snelle, proactieve toegang tot overheidsinformatie krijgen die de wet beoogt.