Overheid moet omgang soevereinen veranderen, zeggen onderzoekers: „Begin met basaal fatsoen en respect"

In dit artikel:

Onderzoeker Hans Moors en zijn collega’s van onderzoeksbureau Emma spraken twee jaar lang met twaalf Nederlandse soevereinen. Hun bevindingen zijn deze week gepubliceerd in het rapport ‘Van mens tot mens’, dat in opdracht van Politie en Wetenschap is gemaakt. Soevereinen erkennen het gezag van de overheid niet en vinden dat zij aan niemand verantwoording verschuldigd zijn.

Volgens de onderzoekers hangt hun overtuiging vaak samen met ingrijpende ervaringen met overheidsinstanties. Geïnterviewden noemden onder meer uithuisplaatsing van een kind, problematische schulden en een gebrek aan begrip bij uitvoeringsorganisaties. Daardoor raakte hun vertrouwen in de overheid diep beschadigd. Ook de toeslagenaffaire, de aardbevingsschade in Groningen en coronamaatregelen worden door soevereinen gezien als bewijs dat de overheid haar maatschappelijke taak niet meer vervult.

Het beeld dat soevereinen volledig zijn afgehaakt bij de samenleving, klopt volgens Moors niet. Veel van hen zijn actief in hun buurt, helpen anderen en volgen maatschappelijke ontwikkelingen nauwlettend. Ze willen vooral niets meer met de overheid te maken hebben. Hoewel hun ideeën radicaal kunnen zijn, is slechts een zeer kleine minderheid voorstander van geweld en is een nog kleinere groep bereid dat zelf te gebruiken. De overgrote meerderheid zegt juist met rust gelaten te willen worden.

Botsingen ontstaan wanneer soevereinen wettelijke verplichtingen weigeren, bijvoorbeeld schoolbezoek, belastingbetaling of andere overheidsregels. Daarop volgt volgens Moors vaak een juridische strijd waarin beide partijen zich ingraven. De overheid heeft daarin structureel de sterkste positie, maar de confrontatie vergroot het wantrouwen en de pijn bij soevereinen verder.

Moors pleit daarom voor een andere toon en meer nabijheid van de overheid. Ambtenaren zouden eerst moeten vragen wat iemands bezwaar of grief is, in plaats van direct te wijzen op overtredingen. Respectvol luisteren is daarbij essentieel, ook wanneer de opvattingen van soevereinen worden afgewezen. De politie traint agenten al in zulke gesprekken; sommige gemeenten doen hetzelfde met hun medewerkers.

De gemeente Súdwest-Fryslân heeft hiervoor een aanpak ontwikkeld waarbij ambtenaren worden geschoold, meldingen bij één deskundige terechtkomen en per geval wordt beoordeeld of een gesprek, geen actie of politie-inzet nodig is. Volgens Moors werkt die werkwijze, al verwacht hij niet dat iedere overheidsinstantie bereid of in staat zal zijn deze benadering over te nemen.