Overheid misleidt publiek over vol stroomnet
In dit artikel:
Vanaf 2028 moeten Nederlandse huishoudens meer betalen voor elektriciteitsverbruik tijdens piekuren (16:00–21:00) omdat ACM en de Rijksoverheid willen terugdringen dat netcongestie in de avond ontstaat. De overheid voert sinds eind 2024 ook een publiekscampagne ("Zet ook de knop om") om burgers te vragen apparaten zoals warmtepompen en laadpalen buiten de piek te gebruiken. ACM kondigde op 13 februari aan dat tijdafhankelijke nettarieven voor kleinverbruikers moeten zorgen voor minder belasting van het net; een vergelijkbaar tarief geldt sinds januari 2025 al voor grote bedrijven.
De Andere Krant onderzocht of huishoudens daadwerkelijk de oorzaak zijn van de landelijke piekbelasting. Met ruim 41.000 uur aan ENTSO-E-data over het Nederlandse elektriciteitsverbruik (2019–2025) vindt de krant geen structurele stijging van de piekvraag tussen 16:00 en 21:00. De hoogste waargenomen piek lag in 2023 iets boven 20 GW; in 2024 en 2025 lag de piek op circa 19,48 GW. Bovendien toont CBS-data dat het totale jaarlijkse nettoverbruik van Nederland sinds 2008 licht is gedaald (van 123 TWh in 2008 naar 119 TWh in 2024), onder meer door het vertrek van energie-intensieve industrie uit West-Europa. Op basis van deze cijfers concludeert de krant dat de veronderstelling dat huishoudens de nationale avondpiek opvoeren niet standhoudt en dat de voorgenomen nettariefverhoging beleidsmatig niet goed onderbouwd lijkt.
Een onafhankelijk, anoniem deskundige met ervaring bij energieconcerns en nu werkzaam als adviseur (in het artikel aangeduid als "Johan") bevestigt deze analyse en legt de vinger elders: volgens hem ontstaat de actuele en toekomstige congestie vooral door terugleverpieken van grootschalige zon- en windparken en door aanstaande grote aansluitingen van datacenters, waterstoffabrieken en batterijparken. Zonne- en windparken produceren onregelmatig en kunnen momenten hebben met meer aanbod dan het netwerk kan verwerken, waardoor transportcapaciteit lokaal klem kan komen te zitten. Johan stelt dat als er onmiddellijk zou worden gestopt met het bijbouwen van wind- en zonvermogen, het vermeende congestieprobleem grotendeels zou verdwijnen.
Concrete voorbeelden maken de schaal van het vraagstuk zichtbaar: in Noord-Holland ontwikkelt Microsoft een Datacenter Campus in Middenmeer die nu circa 270 MW opgesteld vermogen heeft en mogelijk kan doorgroeien naar 890 MW in 2030 — meer vermogen dan meerdere omliggende gemeenten samen verbruiken. Netbeheerders en brancheorganisatie Netbeheer Nederland wijzen op duizenden wachtende grootverbruikers (ruim 14.000 aanvragen) en waarschuwen dat bij regionale netbeheerders vaak geen capaciteit voor nieuwe aansluitingen beschikbaar is vóór 2030. Waar netbeheerders de krapte toeschrijven aan toegenomen afname door warmtepompen en laadpalen, interpreteren de onderzoeker en andere critici die analyses anders: zij zien prioriteit geven aan grote directe klanten op het hoogspanningsnet (zoals datacenters) en aan uitbreiding van duurzame opwekking die teruglevert.
De gevolgen zijn merkbaar voor lokale bedrijven en instellingen. Adviseur Roderick Thijssen meldt dat netbeheerders klanten waarschuwen of zelfs juridische stappen dreigen als zij het gecontracteerde transportvermogen overschrijden — voorbeelden zijn een voetbalvereniging en een bakkerij die verduurzamingsmaatregelen namen en daardoor tijdelijk te veel vermogen vroegen. Thijssen waarschuwt dat de economie schade lijdt doordat nieuwe of uitbreidende aansluitingen lang op zich laten wachten en dat beleid dat huishoudens harder aanpakt zonder heldere diagnose onrechtvaardig is.
De kernboodschap van het artikel: op basis van beschikbare meetdata veroorzaakt het huishoudelijk verbruik de landelijke avondpiek niet structureel; de netproblemen liggen deels bij variabele grootschalige opwekking en bij de verwachte komst van zeer grote afnames zoals datacenters. Beleidsmatig betekent dit dat het afwentelen van kosten en gedragscorrecties op particulieren vooral ruimte creëert voor grote energiegebruikers en -leveranciers, terwijl een eerlijke diagnose eerder zou leiden tot andere oplossingen — bijvoorbeeld investeringen in transportcapaciteit, slimme inregeling van grootschalige opwekking, of striktere planning voor zware aansluitingen. De krant roept op tot transparantere beleidskeuzes en wil lokale burgerinitiatieven samenbrengen om invloed uit te oefenen op plannen die de leefomgeving en het net raken.