Overal pogingen om opkomst bij raadsverkiezingen te verhogen: 'Sleutelfiguren hebben nog wel invloed'
In dit artikel:
In een multiculturele straat in Rotterdam-Tarwewijk werden bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen 1.200 mensen uitgenodigd om te stemmen in speeltuinvereniging Millinx; slechts 107 verschenen — minder dan 9 procent — en 18 stemmen hadden volstaan om BIJ1 de grootste partij te maken. Die lokale uitschieter naar beneden past in een bredere trend: de opkomst bij de raadsverkiezingen van 2022 was landelijk historisch laag (gemiddeld 51 procent) en in Rotterdam stemde minder dan vier op de tien inwoners. Ter vergelijking: bij de Kamerverkiezingen in november was de opkomst veel hoger (bijna twee derde in Rotterdam, landelijk 78 procent).
Om herhaling te voorkomen zetten lokale politici en burgemeesters in op extra inspanningen om kiezers naar de stembus te krijgen. Leefbaar Rotterdam wil de "vernedering niet nog een keer te hebben", zei lijsttrekker Ronald Buijt. In Bergeijk maakt een lokale GroenLinks–PvdA-lijsttrekker, Tim Sonnenberg, korte sociale video’s met alleen ‘gewone mensen’ om jongeren aan te spreken en de lokale politiek toegankelijker te presenteren. Burgemeesters helpen ook: in Den Haag plakte Jan van Zanen een poster met oproep om te stemmen, en in Rotterdam ruimde Carola Schouten haar agenda om in wijken uit te leggen waarom gemeentepolitiek — van huisvuil tot veiligheid en lokale belastingen — ertoe doet.
Onderzoek wijst uit dat tijdelijke factoren (zoals de inval van Rusland in Oekraïne en coronamaatregelen) enige invloed hadden, maar dat de belangrijkste oorzaken structureel zijn: lage betrokkenheid bij lokale politiek, moeite met keuze maken, en bijzonder lage opkomst onder jongeren, mensen met een praktische opleiding en mensen met een migratieachtergrond. Omdat bij gemeenteraadsverkiezingen ook inwoners met een buitenlands paspoort kunnen stemmen, speelt die groep extra mee in de dynamiek.
Socioloog Marianne van Bochove waarschuwt dat opkomstbevorderende acties niet te veel moeten worden overschat: raadsleden zijn vaak gewoon werkende burgers en kunnen niet overal zichtbaar zijn. Tegelijk zijn er wel effectieve wegen, zoals inzet van invloedrijke online sleutelfiguren (bijvoorbeeld de Haagse Juul op TikTok) om jonge kiezers te bereiken en lokale besluitvorming te verduidelijken.