Overal in de westerse wereld lopen de kosten van overheidsleningen op

In dit artikel:

De oplopende rente op staatsobligaties in westerse landen leidt tot zorgen over de houdbaarheid van overheidsschulden, maar volgens de auteur is er in Nederland nog geen reden voor paniek. Historisch gezien is kapitaal sinds de Middeleeuwen steeds overvloediger geworden en daalde de rente structureel. Die trend lijkt nu tijdelijk te worden doorbroken door hogere inflatie, geopolitieke spanningen en grote begrotingstekorten.

Na de financiële crisis van 2008 hielden centrale banken de rente jarenlang extreem laag. Dat zogenoemde Zirp-tijdperk maakte ruim begrotingsbeleid mogelijk. Overheden grepen vervolgens fors in tijdens de coronapandemie en na de Russische invasie van Oekraïne, onder meer met steunmaatregelen, energiesubsidies en hogere defensie-uitgaven. Volgens obligatiehandelaren betalen landen daar nu de rekening voor en is bezuinigen noodzakelijk.

De auteur vindt die conclusie te eenzijdig. Hoge schulden hebben verschillende oorzaken: Japan probeerde er in de jaren negentig een diepe crisis mee te bestrijden, terwijl Europese landen vooral banken redden en de pandemie opvingen. Zonder die interventies was de economische schade waarschijnlijk groter geweest. Ook belastingverlagingen hebben de schuld opgedreven. Vooral de Verenigde Staten liepen volgens de auteur door de belastingverlagingen van Bush en Trump meer dan tien biljoen dollar aan inkomsten mis.

Daarnaast vragen beleggers een hogere rente als compensatie voor teruggekeerde inflatie en onzekerheid over energie, handel en geopolitiek. Lagere uitgaven, hogere belastingen, minder militaire en commerciële conflicten of sterkere groei zouden de rente kunnen drukken, maar zijn politiek moeilijk haalbaar. Daardoor kan inflatie de enige praktische manier worden om de reële schuldenlast te verlagen.

In Nederland bedraagt de tienjaarsrente 3,3 procent, slechts 0,1 procentpunt boven de inflatie. Zolang de rente niet blijvend ruim boven de inflatie uitkomt, is volgens de auteur rente-paniek onnodig. Voor de Verenigde Staten zijn de risico’s groter: onvoorspelbaar beleid kan daar een zware schok op de obligatiemarkt veroorzaken.