Ouderling Staat lijdt aan kerkelijke neergang op Walcheren: „Ik heb er heel veel moeite mee als een kerk een kroeg wordt"
In dit artikel:
In de Dorpskerk van Nieuw- en Sint Joosland zitten op zondag nog zo’n vijftig bezoekers; volgens gemeentelid Willem Staat (70) is de daling in leden en kerkgangers inmiddels zo ver gegaan dat de bodem bereikt lijkt. Staat, oud-journalist en sinds 1992 actief in tal van functies binnen de protestantse gemeente (organist, ouderling-kerkvoogd, preses, scriba, redacteur en webredacteur), schetst een gemengde gemeente: van vrijzinnig ingestelde leden tot mensen die om Statenvertaling vragen. Er is altijd kindernevendienst en de jongere catechese wordt tijdens diensten in Ritthem verzorgd door de voormalige preses.
In 2006 fuseerde de gemeente met Ritthem; erediensten wisselen sindsdien tussen beide kerken. Destijds telde de gefuseerde gemeente ongeveer 700 leden en kwamen er nog zo’n honderd mensen naar de diensten; sindsdien zijn zowel ledental als kerkgang ongeveer gehalveerd. Sinds het vertrek van ds. P. (Pascal) Handschin in juni is de gemeente vacant. Staat verwacht dat de opvolging opnieuw een halve benoeming wordt, vermoedelijk een pastoraal werker. Op termijn voorziet hij verdere fusies en ziet hij het Noord-Beveland-model — twee predikanten en een kerkelijk werker die meerdere gemeentes bedienen — als een praktisch voorbeeld voor plattelandskerken in Zeeland, Groningen en Friesland.
Operationeel lukt het de kerkenraad nog om ambten te vervullen: er zijn drie pastorale ouderlingen, drie diakenen en twee ouderlingen-kerkrentmeesters, plus vrijwilligers met theologische bagage zoals gepensioneerd ziekenhuispastor Kees Simons en Rinke Dellebeeke. In Ritthem is maandelijks een avondzangdienst die bezoekers uit zeven verschillende kerken trekt.
Financieel ziet Staat binnen vijf jaar een keuze opdoemen: één van de twee kerkgebouwen zal waarschijnlijk afgestoten moeten worden. De Dorpskerk (Nieuw- en Sint Joosland, 1883) is gemeentelijk monument; de middeleeuwse kerk van Ritthem is rijksmonument en biedt meer ruimte — maar de meeste leden wonen in Nieuw- en Sint Joosland, waardoor de beslissing gevoelig zal zijn.
Staat inventariseerde daarnaast de Walcherse kerksluitingen van de afgelopen 25 jaar: 19 gebouwen kregen een andere bestemming; alleen de gereformeerde kerk van Arnemuiden is nog in gebruik. Hij prijst dat Zeeland als provincie een uitgewerkte kerkenvisie heeft om religieuze gebouwen een maatschappelijke bestemming te geven, maar keert zich tegen bestemmingen die volgens hem niet passen bij kerkerfgoed (zoals cafés). Het voorbeeld van de Oostkerk in Middelburg, die een culturele functie kreeg, illustreert die dubbelzinnigheid: waardering voor herbestemming, maar emotionele pijn bij het zien van plaatsen waar men vroeger intensief kerkte.
Deze ontwikkelingen passen in de bredere trend van ontkerkelijking in Nederland, waardoor kleinschalige plattelandsgemeenten steeds vaker moeten zoeken naar nieuwe samenwerkingsvormen en keuzes over kerkgebouwen.