Ouderen zien naar elkaar om in de 'voorzorgcirkel' - van meerijden naar verjaardagsfeestjes tot de kliko van de buurman langs de weg zetten

In dit artikel:

De voorzorgcirkel, een initiatief van de Cuijkse oud-crisismanager Henk Geene, helpt buurtbewoners om elkaar praktisch te ondersteunen voordat iemand zwaar hulpbehoevend wordt. Geene ontwikkelde het concept nadat hij in 2018 op verzoek van de katholieke ouderenbond twintig bijeenkomsten organiseerde in Cuijk en omliggende dorpen. Zo’n tweeduizend ouderen deelden daar hun zorgen en wensen. Zij bleken hulp het liefst dicht bij huis te zoeken, maar stelden zich vaak afhankelijk op van een zorgstaat die door vergrijzing, personeelstekorten en het verdwijnen van verzorgingshuizen steeds minder vanzelfsprekend is.

Een cirkel bestaat doorgaans uit acht tot vijftien buurtgenoten. Bij de start spreken deelnemers concreet af wat zij voor elkaar kunnen doen, zoals iemand naar het ziekenhuis brengen, een lamp indraaien, de afvalcontainer buitenzetten of medicijnen ophalen. Twee of drie ‘verbinders’ houden bij wie hulp kan bieden en koppelen vragen aan buurtgenoten. Het gaat nadrukkelijk vooral om praktische hand- en spandiensten, niet om professionele lichamelijke zorg. Die grens kan alleen worden overschreden als deelnemers dat zelf willen en daarvoor geschikt zijn.

De eerste cirkels ontstonden in 2020 en 2021 in Cuijk, met ondersteuning van welzijnsorganisatie Sociom. Inmiddels zijn er volgens de 81-jarige Geene ongeveer 1.500 in Nederland. In de regio Bergen, Land van Cuijk en Gennep zijn er meer dan honderd. Het initiatief kreeg onder meer navolging in Deventer, Helmond en Almere. Geene schreef er in 2020 een boek over en droeg de landelijke coördinatie in 2023 over aan Nederland Zorgt Voor Elkaar. Zorgverzekeraars VGZ en Zilveren Kruis steunen het project, mede omdat de cirkels eenzaamheid en de druk op huisartsen kunnen helpen verminderen.

Een voorbeeld is de straat van de 86-jarige weduwnaar Piet Broekmans in Cuijk. Buurtbewoners richtten daar een cirkel op en begonnen daarnaast elke woensdag samen koffie te drinken. Broekmans heeft zelf nog geen hulp nodig gehad, maar vindt het geruststellend dat hij op zijn buren kan terugvallen. Hij hielp intussen anderen met boodschappen, post en kleine klussen.

Volgens Geene verminderen de cirkels de drempel om hulp te vragen. Door vooraf afspraken te maken ontstaat een soort vrijwillig maar niet vrijblijvend sociaal contract, waardoor schaamte en angst voor een afwijzing afnemen. Voor een goed evenwicht zijn zowel vitale als kwetsbare deelnemers nodig. Sociom staat bovendien open voor jongere buurtbewoners, die bijvoorbeeld kunnen helpen met vervoer of de opvang van kinderen. Geene verwacht dat sommige cirkels in de toekomst mogelijk meer zorgtaken oppakken, maar benadrukt dat iedere groep zelf de grenzen bepaalt. Professionele zorg, zoals steunkousen aantrekken of ogen druppelen, blijft in principe de taak van de thuiszorg.