Organisator van het Songfestival, maar ook zoveel meer: wat is de EBU?
In dit artikel:
De European Broadcasting Union (EBU) is de samenwerking van openbare omroepen die in de jaren 50 ontstond toen televisieproductie duur en technisch complex was. Publieke zenders, zoals de Vlaamse VRT, bundelden sindsdien financieel en organisatorisch hun krachten om kosten te drukken, technieken te delen en gezamenlijk uitzendrechten voor grote sport- en cultuurprogramma’s te verwerven. Uit die samenwerking kwam ook het Eurovisiesongfestival voort; andere initiatieven zijn het Nieuwjaarsconcert in Wenen, het oude Spel zonder Grenzen en het Junior Eurovisiesongfestival.
Ledenbestand en uitgestrektheid: hoewel het zwaartepunt in Europa ligt, volgt het lidmaatschap historische ‘broadcasting areas’ die door de VN zijn bepaald, waardoor ook landen buiten Europa — zoals Israël — lid kunnen zijn. Noord-Afrikaanse omroepen zijn deels aangesloten (Marokko deed in 1980 één keer mee aan het Songfestival). Er bestaan ook geassocieerde leden, zoals Australië, die geen volwaardig lid zijn maar wel kunnen deelnemen aan evenementen als het Songfestival.
Politieke grenzen en sancties: de EBU opereert niet apolitiek; lidmaatschap en deelname worden beïnvloed door politieke ontwikkelingen. Wit‑Rusland werd in 2021 geschorst vanwege schendingen van persvrijheid en het politiseren van inzendingen; Rusland verloor zijn lidmaatschap na de inval in Oekraïne in 2022.
Zichtbaarheid en kritiek: doordat het Songfestival de laatste jaren professioneler en centraler door de EBU wordt georganiseerd, staat de organisatie veel meer in de schijnwerpers. Dat vergroot de verantwoordelijkheid, maar ook de kritiek op hoe de EBU crisissen aanpakt. Gebrek aan tijdige communicatie en crisismanagement kwam scherp aan het licht bij de gediskwalificeerde Nederlandse deelnemer Joost Klein in 2024 en bij discussies rond Israëlische deelname; mediadeskundigen zeggen dat de EBU zichtbaar meer taken heeft, maar nog niet altijd weet hoe ze daar transparant en effectief mee om moet gaan.
Beelduitwisseling als kerntaak: naast evenementen coördineert de EBU het snelle, goedkope uitwisselen van nieuwsbeelden tussen leden, zodat beeldmateriaal van grote gebeurtenissen continentbreed beschikbaar raakt. Een concreet voorbeeld: op de dag van de aanslagen in Zaventem en Maalbeek stuurde VRT NWS tientallen items naar Genève, waarna die beelden in heel Europa konden worden gebruikt.
Kortom: de EBU is een sleutelinfrastructuur voor publieke omroepen—geboren uit praktische noodzaak—maar de combinatie van grotere zichtbaarheid en politieke gevoeligheid stelt de organisatie voor nieuwe uitdagingen rond transparantie en crisismanagement.