Opvallend veel stemmen voor anti-azc-partijen: asiel speelt lokaal grote rol

In dit artikel:

Bij de gemeenteraadsverkiezingen speelde asielopvang landelijk niet het belangrijkste onderwerp, maar in meerdere plaatsen bleek het wél een beslissend thema: lokale partijen en afdelingen die campagne voerden tegen azc’s boekten opvallende winst. In Den Haag werd Hart voor Den Haag onder leiding van Richard de Mos de grootste partij (zestien zetels) met een campagne die sterk inzet op lokale betrokkenheid en het standpunt geen opvang in de stad. Ook in Hoorn verdubbelde Hart van Hoorn het aantal zetels nadat de partij fel tegen opvangagebouw campagne voerde. Vergelijkbare successen waren te zien in Zwijndrecht, Maassluis, Oldebroek en Rhenen, en lokale PVV-, FVD- en JA21-afdelingen deden het elders ook goed; in Terneuzen verdubbelde de PVV bijvoorbeeld haar zetels.

Sommige nieuw gevormde lokale lijsten komen rechtstreeks voort uit verzet tegen een azc, zoals Venloos Burger Initiatief dat plots twee zetels won in Venlo. Die winst toont aan dat de komst of dreiging van opvanglocaties in bepaalde gemeenten het politieke landschap scherp kan beïnvloeden.

Tegelijkertijd onderzoekt Ipsos voor de NOS hoe kiezers prioriteiten stelden: nationaal scoorde ‘wonen’ bovenaan, gevolgd door onderwerpen als veiligheid en verkeer; asielopvang kwam pas daarna. Politicologen zeggen dat migratie echter veel andere thema’s kleurt: zorgen over woning­tekorten en veiligheid hangen voor veel kiezers samen met de spreidingswet en plannen voor azc’s. Verder verschilt de impact van het onderwerp per gemeente — in plaatsen waar opvang wordt gepland ligt migratie hoger op de agenda.

Of die lokale politieke winsten werkelijk leiden tot het tegenhouden van opvang is twijfelachtig. De spreidingswet verplicht gemeenten mee te werken aan verdeling van asielzoekers; als lokale weerstand te groot wordt, kan de minister zelf locaties aanwijzen. Asielminister Bart van den Brink benadrukte dat de wet door alle gemeenten moet worden uitgevoerd en dat het kabinet toezicht houdt. Premier Rob Jetten erkende de frustraties van gemeenten, maar herhaalde dat het kabinet zowel de instroom wil beperken als asielzoekers eerlijk wil verdelen.

Kortom: anti-azc-politiek leverde lokaal electorale winst op en zet druk op het bestuurlijke debat, maar bestaande wetgeving en landelijke handhaving beperken de mogelijkheden van gemeenten om opvang definitief te blokkeren. Verder onderzoek moet nog uitwijzen in welke mate deze motieven daadwerkelijk kiezersgedrag bepaalden.