Optimisme zonder vergezichten in eerste grote speech over geopolitiek van premier Jetten. 'Nederland is een middenmacht'
In dit artikel:
Premier Rob Jetten gaf zijn eerste grote toespraak over geopolitiek en veiligheid tijdens een conferentie van de jongerenafdeling van de Atlantische Commissie, georganiseerd met Instituut Clingendael en Universiteit Leiden in het Vredespaleis in Den Haag. Voor een overwegend jong publiek zette de kersverse D66-leider het internationale recht centraal in het Nederlandse buitenlands beleid en hamerde hij op meer Europees zelfvertrouwen: Europa heeft volgens hem een enorme interne markt en een rechtsstaat die de basis vormt van de samenleving. Jetten noemde Nederland een ‘middle power’ en pleitte voor samenwerking binnen nieuwe coalities, ook met landen uit de Global South, terwijl hij de NAVO bleef bestempelen als hoeksteen van de Europese veiligheid.
Zijn visie sloot deels aan bij de ideeën van Mark Carney — die pleitte voor een bundeling van middenmachten tegen grootmachten die eigenbelang vooropstellen — maar Jetten weigerde de trans-Atlantische relatie te laten vallen en benadrukte dat internationaal recht niet alleen voor westerse landen mag gelden. Daarmee gaf hij ook een impliciete kritiek op de terughoudendheid van sommige Europese partijen ten aanzien van Israëls oorlog in Gaza. Over specifieke gevallen was Jetten kritisch over Amerikaanse druk op het Internationaal Strafhof en noemde de sancties onaanvaardbaar; hij noemde ook de Amerikaanse aanval op Iran een schending van het internationale recht, hoewel hij de dreiging van Iraanse nucleaire capaciteiten erkende.
De Amerikaanse ambassadeur in Den Haag, Joseph Popolo, ging voorzichtig om met vragen over recente handelsconflicten — zoals het Nederlandse verbod op de overname van Solvinity door het Amerikaanse Kyndryl — en benadrukte de nauwe militaire samenwerking tussen Nederland en de VS. Tegelijk maakte hij duidelijk dat er wrevel bestaat in Washington over Europese terughoudendheid in bijvoorbeeld de Perzische Golf en over het grote handelstekort met de EU.
Voormalig NAVO-ambassadeur Ivo Daalder waarschuwde dat sinds de terugkeer van Trump in 2025 een “waterscheiding” is ontstaan: de VS tonen opnieuw isolationistische trekken, waardoor Europa zélf sterker militair moet worden. Hij noemde Oekraïne het examen voor Europese veiligheid, waarin Europa tekortschiet. Dat beeld werd versterkt door Oekraïense stemmen in de zaal: Boetsja-overlevende Jana Roedenko waarschuwde voor uitputting van strijdkrachten, en ambassadeur Andri Kostin stelde kernachtig: “Oekraïne is niet jullie probleem. Jullie probleem is Rusland.”