Oproerpolitie in Georgië zette mogelijk chemisch middel uit WO I in om betogingen neer te slaan, zegt BBC
In dit artikel:
De BBC concludeert na eigen onderzoek dat Georgische ordetroepen vorig jaar waterkanonnen hebben gebruikt die waren vermengd met broombenzylcyanide — een verouderd chemisch middel dat in het Frans "camite" werd genoemd — om pro-Europese, antiregeringsprotesten neer te slaan. De protesten waren gericht tegen de beslissing van de regering van de pro-Russische partij Georgische Droom om de EU-toetredingsonderhandelingen op te schorten; EU-lidmaatschap staat in Georgië breed in de publieke opinie en zelfs in de grondwet verankerd. De regering noemt de bevindingen van de BBC absurd en stelt dat de ordehandhaving binnen de wet heeft gehandeld.
De BBC baseert zich op interne politiedocumenten, verklaringen van klokkenluiders binnen de oproerpolitie, interviews met artsen en slachtoffers, en het epidemiologische werk van kinderarts Konstantine Chachoenasjvili. Chachoenasjvili onderzocht klachten van betogers via een vragenlijst onder bijna 350 mensen; ongeveer de helft meldde symptomen die langer dan dertig dagen aanhielden, zoals hoofdpijn, vermoeidheid, hoesten, kortademigheid en braken. Zijn studie is door vakgenoten beoordeeld en wordt gepubliceerd in Toxicology Reports. Een voormalige politie-expert die het middel in 2009 testte, raadde destijds gebruik af vanwege schadelijke effecten, maar zegt dat het toch werd ingezet; collega’s bevestigden volgens de BBC dat het product ook daarna nog is toegepast.
Broombenzylcyanide werd historisch ingezet in de Eerste Wereldoorlog en later sporadisch door civiele politie, maar raakte in onbruik toen zorg ontstond over langdurige gezondheidsgevolgen; sindsdien is traangas het gangbare middel. Experts die de BBC sprak, waaronder de toxicoloog Christopher Holstege, achten het aannemelijk dat het nu opnieuw is gebruikt en wijzen erop dat het veel schadelijker is dan conventioneel traangas. Zij waarschuwen dat hernieuwd gebruik van dergelijke krachtige, verouderde stoffen buitengewoon gevaarlijk kan zijn en in sommige omstandigheden kan voldoen aan de definitie van een chemisch wapen.
De zaak heeft ook internationale reacties opgeroepen: de VN-speciale rapporteur voor foltering noemde de bevindingen verontrustend en wil strengere wereldwijde regels voor politiegebruik van chemische stoffen. Internationaal recht staat het gebruik van chemische middelen voor menigtebeheersing alleen toe als het proportioneel is en slechts kortdurende effecten veroorzaakt; deskundigen zeggen dat die voorwaarden hier mogelijk niet zijn nageleefd.
De protesten gaan in Georgië nog vrijwel dagelijks door, al op kleinere schaal dan tijdens de piekmaanden vorig jaar. Politiek gezien lijkt het EU-lidmaatschap van het land verder weg te staan: een recent EU-rapport noemt Georgië nog vooral een kandidaat in naam. De BBC-bevindingen vergroten de aandacht voor mogelijke mensenrechtenschendingen en de vraag of internationale instellingen hier onderzoek naar moeten doen.