Opmerkelijk slim vervlecht Vincent Merjenberg de vervreemding van gekte met proza
In dit artikel:
Vincent Merjenbergs roman Danswoede volgt Elias, een schrijver die ooit een psychose doormaakte en sindsdien beweert genezen te zijn — totdat lezer en personage langzaam ontdekken dat die genezing twijfelachtig is. De vertelling concentreert zich rond een laatste bezoek aan zijn mentor Encke, die op sterven ligt in een Duits bos. Tijdens die reis ontvouwen zich in korte, alles en niets verhelderende flitsen Elias’ getroebleerde jeugd: een verwaarloosde, verslaafde moeder, een grootvader met een gewelddadige breuk met de realiteit, en een levenslange fascinatie voor het onverklaarbare, in het bijzonder de middeleeuwse dansziekte — een collectieve manie waarbij mensen leken te dansen tot ze bezweken, en die vooral opviel doordat het geloof in de ziekte zelf besmettelijk werkte.
Merjenberg maakt van onbetrouwbaarheid het centrale instrument: Elias’ waarnemingen kantelen steeds tussen helder inzicht en paranoïde waanbeelden, waardoor de lezer constant moet afwegen wat echt is. De auteur bouwt zorgvuldig spanning op; zelfs rustige scènes dragen een sluimerend gevoel van dreiging omdat je nooit zeker weet wat Elias ziet en wat hij zich slechts inbeeldt. De taal is zuiver en precies, niet het gebabbel van een maniak maar juist scherp, en vangt zowel kleine, zintuiglijke details als grotere emotionele open wonden.
Thematisch onderzoekt de roman meerdere mogelijke oorsprongen van waanzin: erfelijkheid, traumatische opvoeding, en — centraal — de rol van verhalen en geloof in de vorming of verspreiding van psychische afwijkingen. Merjenberg vraagt impliciet of waanzin niet deels voortkomt uit de verhalen die we onszelf en anderen voorhouden. De relatie met zijn moeder, vol afhankelijkheid en afstoting, werkt als een katalysator voor Elias’ levenslange breuk met stabiliteit en intimiteit.
De lezer moet geduld hebben voor de lange, filosofische overpeinzingen en de soms cerebrale uitweidingen, maar wie dat opbrengt wordt beloond met een beklemmende maar geraffineerde ervaring: je loopt het risico zelf licht gedesoriënteerd achter te blijven. Het slot geeft veel vragen in feite antwoord, maar houdt subtiel een kier open: misschien is iedereen een beetje “gek”, en zijn het juist de sprekers van stemmen die op hun eigen manier contact houden met iets anders. De recensie verscheen op 22 april 2026 (nr. 17).