Opluchting over bestand, maar Iraniërs vragen zich ook af: waar is dit goed voor geweest?
In dit artikel:
In vijf weken tijd is het conflict tussen de Verenigde Staten en Israël aan de ene kant en Iran aan de andere kant snel opgelopen, met als resultaat dat door luchtaanvallen minstens 1.600 Iraniërs zijn omgekomen, veelal burgers, en grote delen van cruciale infrastructuur zijn vernield of zwaar beschadigd. Gisteravond escaleerde de dreiging nog verder toen de Amerikaanse president een korte ultimatum stelde; uiteindelijk is er een tijdelijk staakt-het-vuren overeengekomen dat het geweld voor twee weken moet doen stoppen.
Vanaf het Iraanse binnenland volgt hulpverlener Martje van Raamsdonk (Norwegian Refugee Council) de ontwikkelingen nauwgezet. Vanuit Teheran beschreef ze de acute angst onder de bevolking: velen gingen de nacht in in de veronderstelling dat het land mogelijk niet meer zou bestaan. Nu het bestand geldt, is de opluchting groot, maar de onzekerheid blijft. Van Raamsdonk werkt sinds november in Iran, aanvankelijk voor hulp aan miljoenen Afghaanse vluchtelingen, en mag sinds de bombardementen ook Iraniërs bijstaan. De hulp bestaat uit directe contante ondersteuning zodat mensen zelf hun prioriteiten kunnen bepalen, en uit psychosociale zorg — therapie en begeleiding voor mensen die door de bombardementen veel stress en trauma hebben opgelopen.
Dankzij het wapenstilstand kan hulpverlening worden opgeschaald en zijn gebieden toegankelijk die daarvoor te gevaarlijk waren. Tegelijkertijd blijven veel mensen dakloos of hebben zij familieleden verloren; essentiële diensten functioneren niet meer of staan onder zware druk.
Politiek is de situatie fragiel. Iran heeft een tienpuntenplan gepresenteerd, waarin onder meer het opheffen van Amerikaanse sancties en compensatie voor geleden schade wordt geëist. Volgens Iran-deskundige Paul Aarts van de Universiteit van Amsterdam zou uitvoering van dat plan neer kunnen komen op een diplomatiek succes voor het regime in Teheran: veel eisen zijn eerdere bekende voorwaarden van het establishment en zouden de machtspositie van de leiders verstevigen. Dat kan wel economische verlichting voor burgers betekenen, maar niet noodzakelijk politieke vrijheden; veel Iraniërs die recent protesteerden zijn vooral zowel om politieke als economische redenen ontevreden.
Vanaf vrijdag worden de onderhandelingen voortgezet in Pakistan. Hulpverleners roepen de betrokken leiders op te streven naar een duurzame uitkomst: voor hen blijft de prioriteit dat de bevolking rust, veiligheid en herstel krijgt, omdat oorlog vooral onschuldige mensen treft.