Opkomst lokale verkiezingen steeds lager, 'groepen worden niet gehoord'
In dit artikel:
De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen daalt al decennia; waar in 1986 nog bijna driekwart van de kiesgerechtigden stemde, bleef bij de verkiezingen van 2022 slechts ongeveer 51% achter de stembus — het laagste niveau ooit. Vooral vrouwen, mensen met een migratieachtergrond en mensen met mbo-opleidingen stemmen minder vaak dan gemiddeld, wat volgens deskundigen kan leiden tot ondervertegenwoordiging van hun belangen in de lokale politiek.
Volgens Marcel Boogers (Universiteit Utrecht) is de opkomst bij lokale verkiezingen structureel lager dan bij landelijke: ongeveer een op de drie die nationaal wel stemt, doet dat lokaal niet. Oorzaken die vaak worden genoemd zijn beperkte aandacht in landelijke media waardoor informatie over lokale politiek moeilijker toegankelijk is, en het feit dat sommige landelijke partijen niet overal lokaal meedoen — kiezers kunnen daardoor hun voorkeurspartij niet kwijt. Julien van Ostaaijen (Tilburg University) benadrukt dat er niet één oorzaak is; onderzoek noemt tientallen tot honderden mogelijke factoren die de opkomst beïnvloeden.
Onderzoek van Marianne van Bochove (De Haagse Hogeschool) naar de lage opkomst in 2022 laat wijkverschillen zien in onder meer Den Haag, Almere, Oldambt, Rotterdam, Weert en Den Helder; bepaalde groepen bleken systematisch ondervertegenwoordigd. Zij wijst erop dat de context van 2022 — net na de coronaperiode, met minder fysieke aanwezigheid van lokale politici en verminderd vertrouwen, en de start van de oorlog in Oekraïne die het nieuws domineerde — meespeelde en de vraag oproept of 2022 een piek-uitschieter of onderdeel van een blijende trend is.
Er is geen eenvoudige remedie. Wel pleiten deskundigen ervoor dat lokale politici actief contact zoeken met organisaties die het vertrouwen van ondervertegenwoordigde groepen hebben, en informatie op laagdrempelige manieren naar inwoners brengen in plaats van vooral debatten te organiseren. Door te luisteren naar zorgen en ideeën van alle groepen kunnen ook de stemmen van niet-stemmers toch in beleid terugkomen.