Opera op Schiermonnikoog, over huizenstrijd tussen yup en eilander. 'Leren van verschillen, lachen om millennials'
In dit artikel:
De toerist is een nieuwe, korte kameropera over het spanningsveld tussen eilandbewoners en bezoekers, met als concrete casus de strijd om een huis op Schiermonnikoog. Muziek is van Camiel Jansen (momenteel Componist der Nederlanden), het libretto van Fien Veldman, een Friese schrijfster die vooral bekend is als essayist en romanschrijver. Het stuk draait om een confrontatie tussen een Randstad-yup die bereid is een ton extra te bieden en de zoon van een eilander die het huis ook wil — een microvoorbeeld van de landelijke huizencrisis en de generatieproblematiek onder millennials.
Het project ontstond binnen het Schiermonnikoog Festival: pianist en artistiek leider Caspar Vos nam het initiatief omdat het festival zijn 25-jarig jubileum (de eerste editie in 2002) met een eigen productie wilde markeren. Vos vroeg Jansen, een oude conservatoriumkennis met een duidelijk maatschappelijk engagement, mee te werken. Scènes, personages en motieven kwamen voort uit informele gesprekken van de makers met eilandbewoners; die gesprekken leverden het conflict op dat als kern van de opera fungeert.
De makers kozen bewust voor een hedendaagse, herkenbare dramaturgie met af en toe een mythische inslag. Veldman, die geen ervaring had met opera, werkte binnen strikte vormvoorwaarden: de duur (ongeveer 35 minuten) en klankmatige beperkingen van zangteksten vereisten kortere zinnen en zorgvuldig gekozen klinkers. Die grenzen werden juist als stimulerend ervaren; ze dwongen tot concentratie en dramatische keuzes. Het resultaat bevat grote emoties, mystieke elementen en theatrale gebaren, passend bij het genre maar in compact, kamervormig formaat.
Thematisch sluit het stuk aan bij Jansens werkmotto als Componist der Nederlanden: “de klank van de kloof”. Hij wil maatschappelijke tegenstellingen hoorbaar en voelbaar maken zonder te vervallen in karikatuur, en hoopt dat muziek en podium het publiek een andere manier van kijken bieden. Muziek wordt gezien als een taal die onderliggende emoties aanspreekt en empathie kan opwekken, iets wat volgens de makers wezenlijk anders werkt dan louter feiten of analyses.
De première wordt opgevoerd in cultureel centrum De Stag, een voormalige gereformeerde kerk op Schiermonnikoog, en maakt deel uit van het festivalprogramma dat loopt tot en met 19 maart. De toerist is te zien op 13 en 16 maart; daarna is een kleine tour gepland, mogelijk naar Piaam (bij Nynke’s Pleats) en het Leeuwarder festival Explore The North. De keuze voor het eiland als locatie is cruciaal voor de ervaring: de makers benadrukken hoe natuur, ruimte en akoestiek op Schiermonnikoog de beleving van klassieke muziek verdiepen en verlengen — al brengt buiten spelen ook praktische uitdagingen met zich mee voor kwetsbare instrumenten.
De opera positioneert de huisvestingsproblematiek als zowel lokaal als nationaal: wat op Schier groot en voelbaar is, werkt als een spiegel voor de rest van Nederland. Hoewel de afloop geheim wordt gehouden, belooft het stuk een mengeling van maatschappelijk scherpte en theatrale gevoeligheid, met als doel niet alleen te tonen hoe kloofvorming functioneert, maar ook hoe kunst kan verbinden en perspectief verschuiven.