Opbreken van zwanenfamilies in de winter verstoort voorjaarstrek

In dit artikel:

Jonge kleine zwanen zijn voor hun overleving sterk afhankelijk van hun familie. Dat blijkt uit onderzoek van biologen van het NIOO-KNAW, de Universiteit van Amsterdam en internationale partners, gepubliceerd in *Behavioral Ecology and Sociobiology*. Met gps-zenders en DNA-onderzoek volgden zij 55 volwassen en jonge zwanen uit twaalf families.

Kleine zwanen broeden op de Arctische toendra van Europees Rusland en trekken in familiegroepen naar Noordwest-Europa om te overwinteren. Gewoonlijk blijven de jongen tot halverwege hun eerste voorjaarstrek bij hun ouders. Van de 24 onderzochte jongen raakten er tien al in de winter ouderloos, vooral doordat jagers beschermde rust- en voedselgebieden binnendrongen. Deze weeszwanen begonnen hun voorjaarstrek gemiddeld bijna een maand later en hadden een veel kleinere kans om de volgende winter te halen: hun overleving daalde van 86 naar 40 procent.

Gps-gegevens lieten zien dat sommige jongen tijdens de trek ver achterop raakten of vermoedelijk in de zomer stierven. Eén jonge zwaan wist zich tijdelijk bij een andere familie in Groot-Brittannië aan te sluiten en overleefde; vijf jaar later leeft zij nog. Volgens de onderzoekers leren jonge zwanen binnen de familiegroep niet alleen de route, maar zijn familieverbanden letterlijk van levensbelang.

Omdat de populatie kleine zwanen in Noordwest-Europa al afneemt, kan extra sterfte onder jongen de achteruitgang versnellen. De onderzoekers pleiten daarom voor betere bescherming van wintergebieden en rust tijdens de eerste voorjaarstrek. Te late aankomst in het broedgebied kan bovendien leiden tot minder voedsel en een lager broedsucces.