Op naar een nieuwe Vogelatlas
In dit artikel:
Sovon start op 1 december 2026 met grootschalige tellingen voor de vijfde Nederlandse Vogelatlas, een omvangrijk citizen science‑project dat tot 30 november 2030 loopt. Doel is om de huidige verspreiding en aantallen van vogels in Nederland opnieuw vast te leggen — van broedvogels en overwinteraars tot soorten die tijdelijk tijdens de trek in het land voorkomen — omdat het landschap en het klimaat snel veranderen en de meest recente complete kaarten (2013–15) verouderd zijn.
Sovon organiseert zulke atlasprojecten sinds 1973 ongeveer eens in de vijftien jaar; de nieuwe atlas zal zowel een uitgebreid boekwerk als een dynamische website opleveren met actuele verspreidingskaarten en populatieschattingen. Die gegevens zijn cruciaal voor natuurbeheer en wetenschappelijk onderzoek, bijvoorbeeld om effecten van verdroging, opwarming, uitbreiding van bebouwing en nieuwe infrastructuur zoals zonneparken te volgen.
Praktisch: Nederland is verdeeld in atlasblokken van 5×5 km. Wie een blok telt, registreert drie onderdelen (broedseizoen, winter en jaarrond). Voor een volledig blok kost dat doorgaans 1–2 uur per week gedurende een jaar; deeltelling met anderen vermindert de individuele inspanning. Belangrijk is niet alleen wat waargenomen wordt, maar ook welke soorten ontbreken — afwezige soorten worden expliciet genoteerd en leveren waardevolle data op.
De tekst benadrukt dat tellingen leerzaam en plezierig zijn: deelnemers ontdekken nieuwe plekken, doen bijzondere waarnemingen en bouwen snel kennis op. Voorbeelden illustreren de noodzaak van actuele data: de zomertortel is nationaal sterk afgenomen sinds de jaren zeventig, terwijl de Cetti’s zanger na een terugkeer rond 2000 een opvallende verspreiding heeft opgebouwd. De nieuwe atlas zal zulke verschuivingen over meer dan een halve eeuw zichtbaar maken en nieuwe vragen oproepen over oorzaken zoals klimaatverandering.
Meedoen kan via Sovon.nl/vogelatlas; vanaf september kunnen atlasblokken worden gereserveerd. Tellingen zijn ook in te voeren met de LiveAtlas‑app en waarnemingen via Waarneming.nl vullen de atlas aan, vooral bij zeldzame soorten. Daarnaast zoekt Sovon vrijwilligers als coördinatoren en excursieleiders. Voor vragen of deelname wordt verwezen naar het atlasteam van Sovon.