Op Dick Schoofs politieke begrafenis strijden partijen om het geheugen van de kiezer
In dit artikel:
Woensdag staat in de laatste grote Algemene Politieke Beschouwingen voor de verkiezingen ook het nalaten van het kabinet-Schoof op de agenda. Demissionair premier Dick Schoof woont dat debat feitelijk bij als een gedoemd politicus: er wordt vooral over zijn regering gesproken, niet met hem, en de verwachtingen zijn laaggespannen.
Sinds het vertrek van het kabinet in juni probeert PVV-leider Geert Wilders het narratief te bepalen: hij stelt dat zijn partij en ministers concessies deden maar werden tegengewerkt. Die boodschap kan resultaat hebben omdat het publieke geheugen door 24/7-nieuws en sociale media korter is geworden; schandalen of bestuurlijke blunders lijken sneller te vervagen. Een vergelijk wordt gelegd met de Amerikaanse verkiezingen van 2024, waar eerdere controverses rond Trump bij veel kiezers niet meer zwaar wogen. Interne kiezersonderzoeken suggereren dat een deel van het electoraat Wilders’ beeld van slachtofferschap overneemt.
Voor middenpartijen die bestuurlijke verantwoordelijkheid ambiëren is het belangrijk om het beeld van Schoofs kabinet te kleuren: veel kiezers weten dat er chaos en ruzie was, maar de materiële en bestuurlijke schade is minder scherp in het collectieve geheugen. Toch heeft die schade reële consequenties voor een opvolgende coalitie. Belangrijke dossiers liggen moeilijk: de opvang van asielzoekers rust nu op dure, tijdelijke logies en de route naar sociale huur voor statushouders is afgesloten zonder werkbare alternatieven. De begroting bevat optimistische veronderstellingen dat bijna geen nieuwe vluchtelingen rond 2027 komen; eventuele extra uitgaven blijven een probleem voor een nieuw kabinet.
Ook het stikstofdossier is doorgeschoven. BBB en vooral minister Femke Wiersma worden ervan beschuldigd processen te vertragen; pogingen van Schoof om via een ministeriële commissie doorbraken te forceren werden gefrustreerd doordat stukken laat of helemaal niet werden doorgegeven. Echte stappen naar forse stikstofreductie bereikten niet de besluitvorming, terwijl ook hier miljarden nodig zullen zijn.
Financieel zit het volgende kabinet klem omdat Schoof de begrotingsruimte al sterk heeft opgerekt en langetermijnfondsen zijn aangesproken voor kortetermijnmaatregelen. De Europese Commissie waarschuwde het ministerie van Financiën over het onhoudbare pad, zeker bij stijgende rente. Het risico is dat de electorale herinnering aan het experiment met PVV, VVD, BBB en NSC vervaagt, terwijl de financiële en inhoudelijke rekening voor de aanpak van de asielcrisis, stikstof en de begroting door zijn opvolgers moet worden betaald.