Delen Antarctica reageren anders op opwarming: 'Is al sprake van kantelpunt'
In dit artikel:
Nieuw onderzoek van twee Duitse instituten, gepubliceerd in Nature Climate Change, waarschuwt dat delen van de Antarctische ijskap al kantelpunten hebben bereikt en onomkeerbaar kunnen smelten. De Thwaitesgletsjer in West-Antarctica — vaak de 'doemsdaggletsjer' genoemd — blijkt bijzonder kwetsbaar: bij de huidige mondiale opwarming van ongeveer 1,3 °C zou de gletsjer al voorbij een kritisch punt kunnen zijn. Als de ijsplaten die de achterliggende massa afremmen afbreken, volgt onvermijdelijk een substantieel verlies van ijs dat op termijn bijna 1 meter wereldwijde zeespiegelstijging kan veroorzaken, ook wanneer de temperatuurstijging daarna stabiliseert.
De studie laat daarnaast zien dat niet heel Antarctica hetzelfde reageert. Terwijl grote delen van Oost-Antarctica veel hogere temperatuursstijgingen (veelal boven 6 °C volgens het gebruikte model) nodig hebben om te destabiliseren, liggen er tussen 2 en 5 °C nieuwe kantelpunten verborgen. Een voorbeeld is het Wilkesbekken in Oost-Antarctica, dat bij destabilisatie voor meerdere meters zeespiegelstijging kan zorgen. Bij een mondiale opwarming van 1–2 °C zou West-Antarctica ongeveer 40% van zijn ijs kunnen verliezen, wat neerkomt op circa 2,1 meter extra zeespiegel.
De auteurs benadrukken dat de bevindingen aansluiten bij andere recente onderzoeken die wijzen op toenemende risico’s, maar ze wijzen ook op onzekerheden: de conclusies zijn gebaseerd op één relatief grofmazig ijsmodel en modellen verschillen in detail. KNMI-oceanograaf Erwin Lambert en hoogleraar Roderik van de Wal wijzen er daarom op dat de exacte drempelwaarden niet tot achter de komma vaststaan, maar dat het algemene beeld duidelijk is: bij hoge uitstootscenario’s worden veel gebieden instabiel.
Praktische gevolgen hangen sterk af van tijdschaal: het grotendeels verdwijnen van Thwaites kan honderden tot mogelijk duizend jaar duren. Voor laaggelegen landen zoals Nederland maakt dat een groot verschil tussen geleidelijke aanpassing en een tempo dat nauwelijks bij te benen is. Internationaal beleid dat klimaatopwarming beperkt blijft daarom cruciaal; de VN verwacht momenteel een pad richting circa 2,8 °C in 2100, ruim boven de doelstellingen van het Parijsakkoord.