Oorlogsgeweld treft cultureel erfgoed: „Met het vernietigen ervan raak je de vijand in de kern van zijn wezen"

In dit artikel:

De eeuwenoude Kievse Holenklooster (Holenklooster/Pechersk Lavra), opgericht in 1051 en sinds 1990 UNESCO‑werelderfgoed, werd in de nacht van zondag op maandag geraakt tijdens een zware Russische drone‑ en raketaanval op Kiev. Beelden tonen hoe de korf van een Oekraïense hoogwerker boven een rokende inslagplaats hangt. Tot 2023 was het klooster een belangrijk centrum van de Russisch‑Orthodoxe Kerk; sindsdien staat het onder de Oekraïens‑Orthodoxe autoriteit, een wisseling die samenhangt met de spanningen na de Russische inval van 2022.

Martijn Eickhoff, bijzonder hoogleraar Archeologie en Erfgoed van Oorlog en Massaal Geweld (RUG) en directeur van het NIOD, zegt dat het niet helemaal uitsluitbaar is dat de inslag toevallig was, maar dat opzet zeer waarschijnlijk is. Hij benadrukt dat het beschadigen van cultureel erfgoed geen onbeduidend neveneffect is: het treft een samenleving in haar identiteit en kan worden gezien als een vorm van culturele genocide. Volgens Eickhoff motiveert gedeeld erfgoed mensen om te vechten, waardoor het verwijderen of vernietigen van dat erfgoed een doelbewuste klap is tegen de tegenstander. Hij bekritiseert daarmee ook beschouwingen die de aanvallen als louter zinloos geweld afdoen, omdat zulke woorden volgens hem de diepe betekenis van het doelwit bagatelliseren.

Universitair hoofddocent Samuël Kruizinga (UvA) wijst erop dat cultureel erfgoed zowel een doelwit met symbolische waarde kan zijn als vaak onbedoeld schade oploopt bij aanvallen op militaire doelen — een patroon dat ook zichtbaar was tijdens de Tweede Wereldoorlog. Historische voorbeelden zoals de verwoestingen door IS in Nineveh (2015) én het systematisch plunderen of vernederen van cultureel bezit in eerdere conflicten illustreren dat zowel bewuste vernietiging als roof grote psychologische en culturele schade veroorzaken.

Het incident bij het Holenklooster past in een bredere discussie over de bescherming van cultureel erfgoed in oorlogstijd en benadrukt waarom zulke sites ook juridisch en politiek extra aandacht en bescherming verdienen.