Oorlog met Iran komt steeds dichterbij voor terughoudend Europa
In dit artikel:
Donderdag werden Franse en Italiaanse bases in Irak getroffen door een Iraanse drone-aanval; daarbij kwam een Franse militair om het leven — het eerste Europese slachtoffer sinds de escalatie tussen Israël, de VS en Iran. De aanval brengt Europa dichter bij het conflict in het Midden-Oosten en legt de kwetsbaarheid van de EU-strategie bloot, zeggen experts.
Juridisch biedt de EU weinig houvast om collectief militair te reageren. Artikel 42.7 van het EU-verdrag, de wederzijdse hulpverplichting, geldt alleen bij "gewapend geweld op het grondgebied van lidstaten". Omdat de getroffen Franse basis in Irak ligt (en eerder aangevallen Britse faciliteiten op Cyprus onder Brits overzees bestuur vallen), is er formeel geen aanleiding om die procedure te activeren, aldus Nariné Ghazaryan (Radboud Universiteit). Een beroep op NAVO-artikel 5 zou wél mogelijkheid tot militaire bijstand kunnen openen, maar dat ligt buiten het EU-kader.
Politiek tonen Europese leiders zich vooralsnog terughoudend en benadrukken vooral de noodzaak van de-escalatie. EU-buitenlandchef Kaja Kallas riep eveneens op tot afkoeling van de situatie. Deskundigen wijzen erop dat Europa weinig te winnen heeft bij een brede confrontatie met Iran: doelen en duur van eventuele Amerikaanse acties zijn onduidelijk, terwijl Europa vooral risico’s draagt zoals stijgende energieprijzen en migratiestromen. László Marácz (Universiteit van Amsterdam) waarschuwt dat Europa een van de zwaarst getroffen regio’s zal zijn bij verdere escalatie.
Daarnaast ontbreekt binnen de EU een eenduidige strategische lijn over het Midden-Oosten. Lidstaten hebben verschillende belangen en reageerden al vóór de oorlog versnipperd: landen als het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland (E3) voeren vaak eigen diplomatieke koers. Geopolitiek-analist Michel Michalóliakos stelt dat die verdeeldheid en het ontbreken van een gemeenschappelijke visie ervoor zorgen dat Europa zowel militair, diplomatiek als strategisch aan de zijlijn staat.
Kortom: Europa staat in een lastige spagaat — het wil niet worden meegesleept in een oorlog noch onbeschermd toekijken hoe eigen bases aangevallen worden — maar politieke, juridische en militaire beperkingen maken een gezamenlijk, dwingend antwoord op korte termijn onwaarschijnlijk.