Oorlog in Oekraïne duurt al even lang als WO I: waarom is vrede nog steeds niet in zicht?

In dit artikel:

Met ongeveer 1.565 oorlogsdagen duurt de oorlog in Oekraïne nu even lang als de Eerste Wereldoorlog gerekend vanaf de Russische grootschalige invasie van februari 2022. Toch zijn de conflicten wezenlijk verschillend: WO I (28 juli 1914–11 november 1918) kostte naar schatting zo’n 9 miljoen militairen het leven plus miljoenen burgers door honger en ziekte. Het huidige geweld in Oekraïne heeft tot nu toe naar schatting honderdduizenden doden en meer dan een miljoen gewonden opgeleverd — een ander schaalbeeld, met ook minder directe oorlogspartners (formeel Rusland versus Oekraïne).

De doelen en dynamiek van oorlog zijn vandaag veranderd. Waar vroeger territoriumwinst of het herstel van een machtsevenwicht vaak leidde tot duidelijke eindvoorwaarden, zijn moderne conflicten vaker gericht op regimewissel of ideologische controle — wat op het slagveld moeilijk te realiseren is. Poetin rekende aanvankelijk op een snelle ‘drie-dagen’-overwinning en het plaatsen van een pro-Russisch bestuur in Kiev; dat mislukte. Daarna verschoven de ambities naar verovering van delen van de Donbas. Omdat volstrekte militaire beslissingen onrealistisch zijn, verzanden veel hedendaagse oorlogen in uitputting, asymmetrische strijd en bloedige patstellingen.

Technologie maakt het hedendaagse slagveld radicaal anders. Goedkope massale drones, spionagesatellieten, realtime-communicatie en elektronische oorlogsvoering creëren een “glazen” front waarop manoeuvres vrijwel direct zichtbaar zijn. Verrassing is daarmee een schaars hulpmiddel. Tegelijkertijd democratiseert de toegang tot precisiewapens de verdediging: minder kostbare systemen ondermijnen deels het voordeel van dure materieeltypen. Oekraïne profiteert hiervan, terwijl Rusland reageert met aangepaste tactieken en jamming.

Economische en geopolitieke factoren verlengen conflicten verder. Globalisering en sancties stimuleren illegale handel in wapens, brandstoffen en schaarse goederen. Criminele netwerken, milities en corrupte elites verdienen aan oorlog en hebben er baat bij dat de strijd doorgaat. Externe steunspolitiek versterkt dat effect: buitenlandse bondgenoten pompen geld, wapens en personeel in partijen, waardoor proxy-oorlogen of geëmancipeerde conflicten (Jemen, Libië, Soedan) langer voortduren.

Diplomatisch leidt dit tot patstellingen: Rusland eist territoriale concessies en neutraliteit, Oekraïne eist terugtrekking en veiligheidsgaranties. Er is geen neutrale machtsfactor die partijen kan dwingen tot een compromis. Bovendien maakt nucleaire afschrikking totale overgave riskant en ondermijnt die tegelijk de kans op onderhandelde vrede. Het resultaat is een nieuw normaal in een multipolaire wereld: langdurige, technologisch gedreven en door externe actoren verlengde conflicten in plaats van korte beslissende oorlogen — met ingrijpende menselijke en geopolitieke consequenties.