Ook tijdens Bijbelstudie spelen macht en tegenmacht in kerkenraad een rol
In dit artikel:
Tijdens het symposium "Samen gemeente, samen kerkenraad" reflecteerde Steef Post kritisch op een lezing van de auteur over spanningen binnen kerkenraden. Post pleitte vervolgens, in een opinieartikel, voor gezamenlijk Bijbelonderzoek als remedie tegen ongelijke verhoudingen en onveiligheid: volgens hem voorkomt gezamenlijke studie dat afwijkende meningen worden weggedrukt. De auteur waardeert die inzet, maar waarschuwt dat Post één belangrijk punt over het hoofd ziet: macht en verhoudingen beïnvloeden juist ook wát en hoe mensen tijdens zo’n Bijbelstudie durven zeggen.
Macht is volgens de schrijver geen illusie maar een sociologisch gegeven: ambtsdragers hebben "volmacht", een door de gemeente en Christus gedelegeerde verantwoordelijkheid. Tegelijk is tegenmacht nodig om machtsmisbruik te voorkomen. Historisch gezien zag Calvijn dat ook en organiseerde hij een kerkenraad met meerdere broeders; kerkordes bevatten daarom instrumenten om tirannie en heerschappij tegen te gaan. Desondanks komen machtsongelijkheden, psychologische onveiligheid en soms uitsluiting nog regelmatig voor in kerkenraden.
De auteur noemt twee urgente aandachtspunten. Ten eerste: een open, eerlijk gesprek over hoe macht functioneert binnen de kerkenraad. Daarbij kunnen inzichten uit leiderschapstheorie helpen om gedrag en communicatiestijlen zichtbaar te maken. Praktijkboek "Goed voorbeeld doet goed volgen" (waarvan de auteur mede-auteur is) wil daarbij ondersteunen. Ten tweede: de rolopvatting van predikanten en ouderlingen is doorslaggevend. Een gezonde ambtstheologie — die zowel het gezag van de predikant als diens verborgenheid voor persoonlijke voorkeuren benadrukt — is noodzakelijk om te voorkomen dat één persoon of een kleine groep de koers bepaalt.
Praktische vragen illustreren het probleem: durft een ouderling tegen de predikant in te gaan? Worden spanningen uitgepraat, is eerlijke feedback op preken mogelijk, of bestaan er kliekjes en sociale uitsluiting? De auteur verwijst naar ds. G.J. van Aalst, die waarschuwt dat het "naar de ogen kijken" van dominees hen tot informele machthebbers kan maken — een ontwikkeling die door de kerkenorde en bijbelse theologie bestreden moet worden.
Kortom: gezamenlijke Bijbelstudie is waardevol, maar alleen zinvol als kerkenraden ook expliciet werken aan machtsbewustzijn, tegenmacht en heldere rolverdeling. De auteur, verbonden aan adviesbureau Both & De Bruijn en gepromoveerd op ambtstheologie en leiderschap in reformatorische kerken, pleit voor zowel praktische instrumenten als theologische reflectie om machtsmisbruik en onveiligheid binnen kerkenraden te bestrijden.