Ook na de oorlog was er geweld in Kamp Amersfoort
In dit artikel:
Ondergrondse zaal van Herinneringscentrum Kamp Amersfoort toont sinds zaterdag een nieuwe tentoonstelling over de nasleep van de bevrijding, na onderzoek naar waar in Nederland mensen opgesloten werden op verdenking van collaboratie. Voor het eerst is in kaart gebracht dat op meer dan 260 plekken internering plaatsvond; die locaties zijn zichtbaar gemaakt op een grote kaart in het museum. Het project is opgezet door Kamp Amersfoort in samenwerking met Nationaal Monument Oranjehotel; in Scheveningen opent op 29 januari de verwante expositie "In de schaduw van de bevrijding".
Directeur Micha Bruinvels benadrukt dat de nazi-bezetting de rechtsstaat al had uitgehold en dat die na de bevrijding niet meteen was hersteld: de zuivering ging gepaard met willekeur, stigmatisering en geweld omdat veel mensen gericht waren op wraak. Het kampterrein bij Amersfoort — tijdens de oorlog op verschillende momenten gebruikt en later omgedoopt tot Kamp Laan 1914 — huisvestte in de oorlogperiode tienduizenden gevangenen; in 1945 ving het Rode Kruis er tienduizenden teruggekeerde Nederlanders op. Ook na de bevrijding werden daar NSB’ers en SS’ers geïnterneerd en stonden voormalige gevangenen soms oog in oog met hun mishandelaars.
De tentoonstelling geeft ook ruimte aan persoonlijke verhalen en de vaak vergeten slachtoffers: niet alleen beschuldigde collaborateurs, maar ook hun gezinnen en kinderen werden opgesloten. Een oud-gevangene, kind van een NSB’er, beschrijft vernederingen en fysiek geweld — langdurige afzondering, dwang onder prikkeldraad, en seksueel geweld door een bewaker met blijvende gevolgen. Nabestaanden en kleinkinderen delen vijf beluisterbare getuigenissen over lichamelijke en psychische schade, ziekte (zoals tbc), het zwijgen rond trauma en de nasleep in families.
Het centrum werkt al jaren aan het 'teruggeven van gezichten' aan gevangenen uit 1941–1945 en toont dat de opgesloten groepen veel diverser waren dan vaak gedacht: naast dwangarbeiders en Sovjetkrijgsgevangenen zaten er Joden, communistische verzetsstrijders, Jehovah’s Getuigen en Amerikaanse gijzelaars. De nieuwe aandacht betreft ook de periode 1945–1950: zo wordt herinnerd dat kort na de oorlog ruim 12.500 Molukkers per schip in Nederland aankwamen en in het voormalige kamp medisch werden gekeurd. De officiële opening van "Geen plaats voor verraders" vond donderdagochtend plaats in een besloten bijeenkomst met nabestaanden, wat de gevoeligheid van het onderwerp onderstreept.