Ook deze crisis zal de koers van de PVV niet wezenlijk veranderen

In dit artikel:

Vorige week scheidden zeven Kamerleden zich af van de PVV — de grootste afsplitsing in de Nederlandse parlementaire geschiedenis — onder hen vertrouweling Gidi Markuszower en campagnenachtmerrie Hidde Heuting. De breuk volgt op teleurstellende Tweede Kamerverkiezingen in 2025 en betekent dat de PVV niet langer de grootste oppositiefractie is; voor Geert Wilders is het een zware persoonlijke klap.

Toch verandert er weinig aan de kern van de partij. De PVV opereert al twintig jaar zonder formele leden, een bewuste keuze geïnspireerd door de ineenstorting van Lijst Pim Fortuyn en door Wilders en Martin Bosma, die beargumenteren dat een ledenstop de partij dichter bij de kiezer houdt. In de praktijk ontbreken daardoor interne controlemechanismen: er zijn geen leden die als rekruterings- en mobilisatiebasis fungeren, en zonder minstens duizend betalende leden komt een partij ook niet in aanmerking voor subsidie. Die structurele afwezigheid van een ledenbasis maakt interne ruzies minder ingrijpend voor de koers van de PVV, omdat macht sterk gecentraliseerd is rond Wilders.

Interne onrust was niet nieuw — pogingen tot democratisering, zoals de actie van voormalig Kamerlid Hero Brinkman in 2010, en eerdere afsplitsingen kwamen vaker voor — en politicologen zien zulke conflicten als normaal na slechte verkiezingsresultaten. Maar bij een organisatie zonder leden kunnen afsplitsingen vooral rumoer veroorzaken zonder fundamentele beleidswijziging. Wilders blijft de partijsslagader: hij stuurt vanuit zijn werkkamer en kan met een kleinere fractie zelfs zijn controle aanscherpen.

Toekomstige wijziging hangt mogelijk samen met de voorgenomen Wet politieke partijen en een amendement van D66 dat partijen zou verplichten leden toe te laten en interne democratische verhoudingen in te voeren. Handhaving blijft echter problematisch, en voorbeelden zoals FvD tonen dat een ledenstructuur niet automatisch leidt tot echte interne democratie.

De afsplitsing heeft wel effect op het brede rechtsveld: kiezers houden niet van interne ruzies, en FvD wint terrein in de peilingen. De nieuwe groep van Markuszower lijkt echter weinig kansrijk voor de lange termijn: de breuk ging vooral over inspraak, niet over diepgaande ideologische scheiding, en de ruimte aan de uiterste rechterkant is beperkt — concurrentie met PVV, JA21, FvD en BBB is groot. Kortom: veel politieke ophef, maar weinig wezenlijke koerswijziging binnen de PVV zelf.