Ook al stemmen we voor de gemeente, Den Haag kijkt aandachtig mee
In dit artikel:
Vandaag vinden in Nederland in totaal 340 afzonderlijke gemeenteraadsverkiezingen plaats. Ruwweg 14 miljoen kiesgerechtigden kunnen in hun eigen gemeente stemmen; omdat elke plaats eigen lijsten en kandidaten kent, ontstaan evenzoveel losse uitslagen die lastig naar één landelijk beeld te vertalen zijn.
Lokale partijen blijven op papier de grootste speler: sinds 2010 groeit hun aandeel en ook dit jaar worden zij opnieuw als groep verwacht te winnen. Dat maakt de uitslagen ingewikkeld te koppelen aan de landelijke politiek, maar landelijke partijen houden de uitslagen toch scherp in de gaten. Lokale overwinningen worden op het Binnenhof gevierd en verliezen kunnen signalen geven over bredere steun. Veel partijen benadrukken bovendien dat hun raadsleden doorgaans buurtgebonden zijn: kandidaten wonen meestal in de gemeente waarvoor ze opkomen.
Niet alle nationale partijen doen overal mee, wat vergelijkingen bemoeilijkt. Het CDA staat vrijwel in elke gemeente op het stembiljet; D66, VVD en GroenLinks-PvdA zijn ook op veel plekken aanwezig. Andere partijen zijn veel beperkter vertegenwoordigd: de PVV in zo’n veertig gemeenten, JA21 in zeven, terwijl FVD dit jaar in een recordaantal van 104 gemeenten meedoet. Belangrijke vragen vooraf zijn of CDA zijn positie behoudt, of GL-PvdA terrein wint, of coalitiepartijen stemmen verliezen en of FVD een opmars maakt.
De uitslagen worden deels gezien als populariteitstest, maar omdat de stembusgang kort na de installatie van kabinet-Jetten plaatsvindt, zijn eventuele verliezen voor coalitiepartijen niet per se dramatisch. Oppositiepartijen benutten de lokale campagnes wel om afstand te nemen van het nieuwe kabinet.
De verwachting is dat de opkomst opnieuw laag blijft. Lokale verkiezingen trekken structureel minder kiezers dan landelijke stembusgangen; bovendien zijn sommige bewoners zonder Nederlandse nationaliteit (zoals EU-burgers en langdurige bewoners) wel kiesgerechtigd maar stemmen minder vaak. Vier jaar geleden stemde net iets meer dan de helft; er bestaat vrees dat de opkomst dit jaar rond of onder de 50 procent uitkomt — tenzij factors zoals mooi weer extra kiezers naar de stembus trekken.