Ook AI-bedrijven hebben belang bij betrouwbare journalistiek

In dit artikel:

Betrouwbare journalistiek is essentieel voor democratische samenlevingen, maar komt financieel steeds meer onder druk te staan doordat mensen AI-chatbots als nieuwsbron gebruiken. Nieuwsmedia verliezen daardoor bezoekers en inkomsten, terwijl chatbots juist sterk afhankelijk zijn van de informatie die journalisten verzamelen, controleren en publiceren.

Een analyse van ruim 680 miljoen verwijzingen in ChatGPT, Claude en Gemini laat zien dat 27 procent afkomstig is uit journalistieke bronnen. Bij vragen over recente gebeurtenissen stijgt dat aandeel tot 49 procent. Zonder actuele en geverifieerde informatie dreigen AI-systemen onjuiste of verouderde antwoorden te geven en kan ook de kwaliteit van hun modellen afnemen. Het publieke vertrouwen is bovendien beperkt: wereldwijd vertrouwt slechts 20 procent van de mensen chatbotantwoorden. Onderzoek van de Europese Omroepunie en de BBC wees in 2025 uit dat 45 procent van ruim drieduizend onderzochte antwoorden een belangrijk probleem bevatte; bij 31 procent schoot de bronvermelding ernstig tekort.

Volgens de auteur moeten AI-bedrijven daarom bijdragen aan het voortbestaan van de journalistieke instellingen waarop hun technologie steunt. Unesco presenteerde in juni tijdens het World News Media Congress een ontwerp voor richtlijnen die een eerlijkere vergoeding van nieuwsmedia moeten bevorderen. De definitieve versie wordt later dit jaar verwacht. Het voorgestelde raamwerk ziet journalistiek niet alleen als bedrijfstak, maar ook als publiek goed en benadrukt gedeelde verantwoordelijkheid, mensenrechten en persvrijheid.

Unesco noemt onder meer onderhandelingen tussen nieuwsorganisaties en technologieplatforms, mededingingsmaatregelen, gezamenlijke fondsen en collectieve licenties. Daar horen transparantie en betere bronvermelding bij, evenals extra bescherming voor kleine en lokale media. De inzet is breder dan auteursrecht: het gaat om het behoud van een betrouwbare informatiestructuur. AI-chatbots verstoren het eerdere internetmodel, waarin platforms gebruikers naar uitgevers doorstuurden en die uitgevers inkomsten konden opbouwen. Chatbots geven nu rechtstreeks antwoord, zonder vanzelfsprekend de makers van de onderliggende informatie te belonen.

Een eerlijke vergoeding is volgens de auteur daarom geen liefdadigheid of onnodige regeldruk, maar een investering in de betrouwbaarheid van AI, de democratische weerbaarheid en het vertrouwen van gebruikers. Ook nieuwsorganisaties kunnen van AI profiteren: onderzoeksjournalisten gebruiken de technologie bijvoorbeeld om grote hoeveelheden documenten en openbare registers te analyseren. Daardoor houden zij meer tijd over voor verificatie, broncontact en kritisch onderzoek. Uitgevers, beleidsmakers en technologiebedrijven moeten samen zorgen voor een toekomst waarin zowel AI als financieel gezonde, diverse en onafhankelijke nieuwsmedia kunnen blijven bestaan.