Onze pensioenen dragen bij aan een onleefbare toekomst
In dit artikel:
Het Amerikaanse datatechbedrijf Palantir levert systemen waarmee overheden en militaire partijen mensen kunnen traceren, analyseren en soms zelfs als doelwit aanwijzen. Voorbeelden zijn een gebruiksvriendelijke app die door ICE wordt ingezet om migranten en critici op te sporen, een surveillancesysteem dat telefoons kan traceren zonder gerechtelijk bevel, software die socialmediaposts op negatief sentiment screent en de offline identiteit van posters reconstrueert, en door AI ondersteunde tools die zijn getest bij het selecteren van militaire doelen tijdens het geweld in Gaza.
Deze technologieën roepen bij journalisten, activisten en migranten grote zorgen op. Organisaties zoals Free Press Unlimited en de Nederlandse Vereniging van Journalisten wijzen erop dat grootschalige massasurveillance een existentiële bedreiging vormt voor persvrijheid en activisme. Een voormalig Palantir-medewerker en freelancejournalist (Juan Sebastian Pinto) schreef bovendien dat mensen die zich inzetten voor de Palestijnse zaak extra kwetsbaar zijn voor zulke systemen.
Tegelijkertijd blijken Nederlandse pensioenfondsen substantieel in Palantir te beleggen: ABP heeft volgens de cijfers honderden miljoenen in het bedrijf zitten (ongeveer 823 miljoen euro genoemd), PFZW ruim honderd miljoen, en ook het sectorpensioenfonds PNO Media investeert in het bedrijf. Dat staat in schril contrast met de officiële uitspraken van die fondsen over het vermijden van beleggingen die mensenrechten schenden of de rechtsstaat ondermijnen. Fondsen vertrouwen vaak op externe ESG-adviesbureaus om risico’s en duurzaamheidsklassen vast te stellen; als zo’n bureau een investering niet als risicovol bestempelt, blijven pensioenfondsen er doorgaans in zitten.
De auteurs waarschuwen dat de zogeheten sleepnetmethode — waarbij grote hoeveelheden data worden verzameld en mensen zonder directe verdenking op watchlists kunnen belanden — ieder kan treffen en daarom iedereen die hecht aan liberale democratie en rechtsstaat zou moeten verontrusten. Ze roepen pensioenbeleggers en -houders op kritischer te kijken naar waar hun geld in zit en fondsen zur verantwoording te roepen, zodat men niet ongewild bijdraagt aan instrumenten die persvrijheid, privacy en mensenrechten ondermijnen.