Onverwachte ontmoetingen op de dansvloer en tijdens een katholieke mis in Istanboel | column Ingrid Woudwijk
In dit artikel:
Op een drukkende vrijdagavond draait dj Fatma Civelek de volumeknop open en ongeveer honderd vrouwen geven zich over aan de muziek. Fatma profileert zich als de eerste vrouwelijke dj in Turkije met hoofddoek; haar avonden zijn expliciet mannen- en alcoholvrij. Op de tafels staan thermoskannen met thee en flesjes sinas — een setting die bedoeld is om ruimte te maken voor vrouwen die zich anders niet altijd vrij durven te bewegen. Tot verbazing van de verslaggever mengt ook een groepje meisjes met tattoos en croptops zich in de menigte; ze kennen Fatma van sociale media en komen normaal gesproken in lhbt+-vriendelijke clubs. Eén van hen draagt een ketting met het Arabische woord voor Allah, een kleine aanwijzing dat uiterlijke verschillen niet eenduidig iets zeggen over iemands achtergrond.
Wat opvalt is de gedeelde ervaring die de uiteenlopende bezoekers verbindt: zowel conservatieve vrouwen als queer personen voelen zich vaak ongemakkelijk in het bijzijn van (conservatieve) mannen — iets wat zich niet alleen in clubs, maar ook op familiebijeenkomsten en bruiloften manifesteert. Op Fatma’s feesten verdwijnen die scheidslijnen; moeders en dochters, progressieven en behoudenden worden door de energieke dj gezamenlijk uit hun schulp geduwd en verliezen zich in dans. Voor de verslaggever was het een onverwacht ontroerende observatie: hoe verschillen op de dansvloer even wegvallen.
Diezelfde maand zag de schrijfster een andere vorm van verbondenheid tijdens het bezoek van paus Leo XVI aan Istanbul. In de Volkswagen Arena woonde zij een katholieke mis bij, onderdeel van een rondreis waarin de paus ook de Blauwe Moskee bezocht en de Grieks-orthodoxe patriarch ontmoette. Christenen vormen in Turkije minder dan 1 procent van de bevolking; katholieken zijn een nog kleinere, diverse groep. Veel inwoners stonden echter met afstand of ergernis tegenover het pausbezoek vanwege wegafsluitingen en politieke gevoeligheid. De familie Ezer was een uitzondering: zij kwamen met hun inwoonster uit Oeganda die katholiek is en wilden haar enthousiasme delen. Zij zijn zelf sociaal-cultureel moslim en trots op het kosmopolitische karakter van Istanbul.
De ontmoeting kreeg een intiemer moment toen bleek dat de familie een dochtertje heeft, Naz, die in een rolstoel zit. Op een door het Vaticaan gemaakte foto buigt de paus voorover en legt een hand op haar hoofd — een beeld dat de ouders diep raakte. Zowel het feest bij dj Fatma als de pauselijke groet aan Naz fungeerden voor de verslaggever als tegenwicht tegen het dominante wij-tegen-zij-discours in Turkije: plekken waar mensen elkaars vreugde en kwetsbaarheid delen, ongeacht politieke of religieuze grenzen.