Ontdek de vogeltrek

In dit artikel:

Nederland ligt op de Oost-Atlantische trekroute, waarlangs jaarlijks miljoenen vogels tussen arctische broedgebieden, Europa en Afrika reizen. In het najaar trekken ze zuidwaarts; in het voorjaar keren ze terug. Veel vogels vliegen echter ’s nachts of op grote hoogte, waardoor de trek minder zichtbaar is dan je misschien verwacht.

De najaarstrek is het massaalst en duurt van juli tot november, met een piek in september en vooral oktober. Steltlopers vertrekken al vroeg en zijn goed te vinden bij plassen met droogvallende slikranden. Daar kunnen onder meer oeverlopers, witgatjes, groenpootruiters, zwarte ruiters en kemphanen worden gezien. Ook groepen kwikstaarten en graspiepers verraden dat de vogels onderweg zijn: soorten die buiten de trektijd meestal alleen of in kleine aantallen leven, verzamelen zich dan in groepen.

De meest spectaculaire trek is die van kraanvogels. Van half oktober tot december vliegen ze luid trompetterend in V-formaties over Limburg en Oost-Nederland, vooral bij oostenwind. Op zonnige septemberdagen trekken ooievaars in grote groepen over het land. Ze winnen hoogte in opstijgende warme lucht en zweven daarna verder zuidwaarts; een klein deel blijft in Nederland overwinteren.

Ook roofvogels maken gebruik van thermiek. Boven open natuurgebieden zijn bij geschikt weer sperwers, kiekendieven en buizerds te zien, soms aangevuld met visarenden, wouwen en wespendieven. Wie goed zoekt, kan tijdens de trek bovendien onverwachte gasten aantreffen, zoals een houtsnip in een stadstuin of een bladkoning in loofbomen. Zulke dwaalgasten kunnen vrijwel overal opduiken.

In het oosten van Nederland zorgen houtduiven vanaf half oktober soms voor een indrukwekkend schouwspel. Bij helder weer en oostenwind trekken daar honderdduizenden Scandinavische duiven per dag richting Frankrijk en Spanje. Ook de kust is een goede plek: langs duinen en water trekken onder meer zwaluwen, vinken en lijsters. Bij krachtige noordwestenwind worden zeevogels dichter naar land geblazen, waardoor vanaf een duintop sterns, jagers, stormvogels en Jan-van-genten zichtbaar kunnen worden. Voor die laatste soorten is een telescoop wel nuttig.