'Onstilbaar' van Małgorzata Lebda is een ode aan de wilde natuur in de Zuid-Poolse bergen

In dit artikel:

In haar prozadebuut *Onstilbaar* laat de Poolse dichter en fotograaf Małgorzata Lebda een naamloze vrouw terugkeren naar haar geboortedorp in de Beskiden, een dunbevolkt berggebied in Zuid-Polen. Ze is er om haar dodelijk zieke grootmoeder Róza tijdens haar laatste levensfase bij te staan. De verteller neemt een vriendin mee en valt volgens Lebda grotendeels samen met de schrijfster zelf: beiden groeiden op in het dorp, studeerden later in Krakau en keren terug naar hun landelijke afkomst.

Het verhaal draait om het huis, de boomgaard en de gespannen verhouding tussen de grootouders. Grootvader probeert de ziekte van zijn vrouw te ontkennen door het huis obsessief te renoveren, ongedierte te bestrijden en de sporen van het verleden uit te wissen. Grootmoeder, die bedlegerig is maar verbonden blijft met alles wat leeft, verzet zich daar op haar eigen manier tegen. Hun strijd om de mieren in huis — hij wil ze vergiftigen, zij lokt ze met honingthee naar haar kamer — vat hun tegengestelde houding tegenover leven, verval en dood samen.

De roman speelt zich vrijwel volledig af in het hier en nu. Lebda geeft weinig biografische uitleg en werkt niet toe naar een grote onthulling. In plaats daarvan bestaat het boek uit samenhangende, sterk zintuiglijke scènes: spreeuwen boven de kersenboomgaard, de geur van dieren in het huis, koeien die in een nabijgelegen slachthuis sterven, een aardverschuiving en een verdronken, ontbindende vos. De verteller probeert zulke ervaringen met rituelen en woorden te benaderen, terwijl haar grootvader ziekte en dood juist ontwijkt.

Volgens de bespreking heeft *Onstilbaar* de vorm van een bundel prozagedichten: precies, beeldend en zonder sentimentaliteit. De natuur is niet idyllisch, maar wild, gewelddadig en onverschillig. Toch ontstaat er juist uit die directe confrontatie met sterfelijkheid een sobere ontroering en een stoïcijnse aanvaarding van het leven. Lebda zoekt nuchtere, soms rauwe en zelfs ‘godslasterlijke’ woorden voor wat zich niet volledig laat begrijpen.