Onnodige behandelingen en zelfs kanker door mammografie? Geloof niet elke bewering die de ronde doet 

In dit artikel:

Online circuleren verschillende misleidende beweringen over mammografieën, zoals dat ze kanker veroorzaken, vaak tot onnodige behandelingen leiden of in Zwitserland verboden zijn. Experts spreken die claims grotendeels tegen.

Een mammografie gebruikt een zeer lage dosis röntgenstraling. Daardoor is het risico op stralingsgerelateerde kanker uiterst klein en weegt het niet op tegen de voordelen van vroege opsporing. De borst wordt kort samengedrukt om zo weinig mogelijk straling te gebruiken, al kan dat onaangenaam zijn. In België kunnen vrouwen van 50 tot 69 jaar om de twee jaar gratis een mammografie laten uitvoeren. Voor jongere vrouwen levert screening niet automatisch meer gezondheidswinst op, terwijl hun borstweefsel gevoeliger is voor straling. Er is ook geen bewijs dat de straling een bestaande tumor sneller doet groeien.

Een afwijkende uitslag betekent niet automatisch dat iemand kanker heeft of behandeld moet worden. Bij een vals-positieve uitslag blijkt uit aanvullend onderzoek, zoals een echografie of biopsie, dat er geen kanker is. Zulke valse alarmen komen wel voor: na tien screeningsrondes heeft naar schatting ongeveer één op de vijf vrouwen er minstens één gehad. Overdiagnose is iets anders: daarbij wordt wel kanker gevonden, maar mogelijk een tumor die nooit klachten zou hebben veroorzaakt. Omdat artsen vooraf niet kunnen voorspellen welke tumoren gevaarlijk worden, wordt die kanker doorgaans toch behandeld. Vroege opsporing maakt behandelingen vaak minder ingrijpend.

Zelfonderzoek vervangt een mammografie niet, maar veranderingen zoals knobbeltjes, ingetrokken tepels, roodheid, vochtverlies of een gewijzigde vorm moeten wel worden nagekeken. Een gezonde levensstijl kan het risico verlagen. Vrouwen met een familiair risico doen er goed aan vanaf hun veertigste met hun arts een aangepast screeningsschema te bespreken; MRI en echografie worden vooral aanvullend gebruikt.

Ook de bewering dat Zwitserland mammografieën heeft verboden klopt niet. Een niet-bindend advies uit 2013 ging over het niet uitbreiden van bevolkingsonderzoeken. Mammografieën worden er nog altijd uitgevoerd, terugbetaald en in verschillende kantons vanaf 50 jaar georganiseerd aangeboden.