Online worden school shootings openlijk aangemoedigd: 'We helpen je wraak te nemen, bloed te vergieten'
In dit artikel:
Geweldsdreigingen en aanvallen op scholen lijken internationaal steeds vaker verband te houden met een duistere subcultuur binnen de True Crime Community (TCC). Dat bleek onder meer uit een Rotterdamse rechtszaak: op 15 oktober werd een zestienjarige veroordeeld tot negentig dagen jeugddetentie nadat hij op TikTok een video had geplaatst waarin hij, met een skullmasker, helm en pistool, op een mogelijke terroristische aanslag zinspeelde. Uit het dossier bleek dat hij gefascineerd was door school shootings en elementen gebruikte uit de online beeldtaal waarin daders worden verheerlijkt.
Ook buiten Nederland zijn de afgelopen twee jaar tientallen daadwerkelijke, mislukte of verijdelde aanvallen op scholen gemeld. In Roemenië schoot een dertienjarige op 19 oktober een docent en een medescholier neer. Hij gebruikte TCC-symboliek, verwees in een manifest naar andere daders en bedankte online deelnemers die hem zouden hebben gemotiveerd. In Frankrijk waren sinds 2024 zes aanvallen en zes verijdelde pogingen, met één dode en achttien gewonden. In Turkije vonden dit jaar al drie schietpartijen op scholen plaats, waarbij tien mensen omkwamen en 21 gewond raakten. In Polen werden in één week drie aanvallen gemeld; de politie controleerde daarop 64.000 scholen en arresteerde 117 scholieren wegens wapenbezit of bedreigingen.
Onderzoekers van onder meer het Institute for Strategic Dialogue zien wereldwijd tientallen gevallen met een mogelijke TCC-link. Volgens een database van de American University was sinds 2023 ongeveer de helft van de school shooters op een of andere manier met deze online gemeenschap verbonden. Dat betekent niet dat de TCC als geheel gewelddadig is. De meeste deelnemers zijn geïnteresseerd in misdaad, opsporing en rechtszaken. Een kleiner, zogenoemd dark fandom richt zich echter op massamoordenaars, verheerlijkt hen en legitimeert hun geweld.
De TCC is geen formele organisatie, maar een verspreid digitaal netwerk van websites, sociale media en chatkanalen. Fans verzamelen en interpreteren foto’s, manifesten, dagboeken, muziek, memes en andere sporen van daders. Vooral de schutters van Columbine, die in 1999 twaalf leerlingen en een docent doodden en daarna zelfmoord pleegden, gelden nog altijd als rolmodellen. Binnen de fandoms worden daders voorgesteld als miskende slachtoffers die uit wraak handelden na pesterijen, vernedering of sociale uitsluiting. Zo veranderen zij in de verbeelding van volgers in tragische helden.
Sommige potentiële daders proberen bewust in dat culturele script te passen. Ze nemen de kleding, symbolen en stijl van eerdere school shooters over, schrijven manifesten en verwijzen naar een vaste ‘eregalerij’ van massamoordenaars. Terugkerende thema’s zijn depressie, een problematische jeugd, verwaarlozing, misbruik, eenzaamheid, suïcidale gedachten en vooral misantropie. De aanslag is dan niet alleen tegen een school gericht, maar ook bedoeld als boodschap aan de online gemeenschap: de dader wil erkenning krijgen en zelf onderdeel worden van de mythe.
De TCC raakt daarbij vermengd met andere digitale milieus waarin nihilisme, shockeren, trollen en ironie centraal staan. Geweld wordt er behandeld als esthetiek of theater. Anonieme gebruikers beoordelen aanslagen op hun uitvoering, het aantal slachtoffers of de bekendheid die de dader verwierf. Zulke rankings en spot kunnen geweld normaliseren en deelnemers aansporen steeds verder te gaan. Telegram-kanalen bieden soms zelfs wapens, kleding, training en handleidingen aan. Of deze aanbiedingen werkelijk uitvoerbaar zijn of vooral bestaan uit bluf, provocatie en morbide humor, is vaak onduidelijk. Ook valse meldingen, zogenoemde swatting, worden gebruikt om paniek te veroorzaken en hulpdiensten te ontregelen.
Over de oorzaken van de ontwikkeling bestaat geen overeenstemming. Mogelijke factoren zijn de hang naar online roem, de vervagende grens tussen feit en fictie, de gevolgen van de coronaperiode en gevoelens van eenzaamheid, wanhoop en onzekerheid onder jongeren. Volgens sommige onderzoekers past de school shooter bij een opkomend, postideologisch extremisme waarin persoonlijke wraakfantasieën belangrijker zijn dan een uitgewerkte politieke ideologie. De link met Rusland en Oekraïne wordt bovendien gebruikt in wederzijdse beschuldigingen over digitale beïnvloeding en informatieoorlog, maar de omvang van die rol is niet duidelijk.
Autoriteiten vinden het moeilijk om deze netwerken en mogelijke daders te beoordelen. Frankrijk bestempelt de TCC inmiddels als terroristische organisatie, maar het is de vraag of dat juridisch en praktisch passend is voor een los netwerk met veel niet-gewelddadige fans. Een uitsluitend op veiligheid en contraterrorisme gerichte aanpak kan bovendien jongeren met ernstige emotionele problemen verder missen of stigmatiseren. TCC-kenner en therapeut Allizandra Herberhold benadrukt dat veel fans lijden en steun zoeken op verkeerde plekken, zonder zelf geweld te willen gebruiken.
Een effectieve aanpak moet daarom veiligheid combineren met zorg, vroegtijdige signalering en gespecialiseerde kennis van digitale subculturen. Politie, scholen, hulpverlening, onderzoekers en technologiebedrijven zullen moeten samenwerken. Dat is lastig door de snel veranderende taal en symboliek, het gebrek aan duidelijke ideologische motieven en het kleine aantal mensen dat daadwerkelijk tot geweld overgaat. Tegelijkertijd ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid bij online platforms om verheerlijking, rekrutering en instructies voor geweld sneller te herkennen en tegen te gaan.
Vandaag Inside: Van Baarle (DENK) confronteert Brekelmans (VVD) met plattegrond na uitgelekte foto: 'Lachwekkend!'