Ongelijkheid als politieke keuze van kabinet-Jetten
In dit artikel:
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) waarschuwt dat structurele ongelijkheid in Nederland dringend aandacht vraagt omdat juist kwetsbare groepen—ouderen, mensen met beperkingen en laag-inkomenshuishoudens—onevenredig door zulk beleid worden geraakt. Tegelijkertijd presenteert het kabinet-Jetten plannen die volgens critici de afhankelijkheid van deze groepen van overheidssteun juist verminderen: langer doorwerken, kortere uitkeringsduur, lagere uitkeringen, een hoger eigen risico en een speciale “oorlogsbelasting” die vooral lage- en middeninkomens treft, terwijl de rijksten worden gespaard.
De gevolgen van groeiende ongelijkheid worden in onderzoek herhaaldelijk zichtbaar: slechtere volksgezondheid, meer criminaliteit en gevangenisopnames, hogere prevalentie van obesitas en een afname van sociaal vertrouwen en solidariteit. De Britse onderzoeker Kate Pickett, auteur van A Good Society, betoogt dat ongelijkheid dergelijke maatschappelijke ziekten veroorzaakt en pleit voor preventief beleid om problemen te voorkómen in plaats van te moeten repareren.
Pickett geeft concrete beleidsrichtingen: prioriteit voor preventie in onderwijs, sociale zorg en gezondheidszorg, met speciale aandacht voor vroege zorg en investeringen in kinderen omdat die zich op lange termijn terugverdienen. Ze bepleit ook een onvoorwaardelijk basisinkomen dat hoog genoeg is om bestaanszekerheid en waardigheid te garanderen—een maatregel die volgens haar extra relevant wordt naarmate kunstmatige intelligentie de arbeidsmarkt verandert en meer mensen afhankelijk kunnen raken van inkomensondersteuning.
Daarnaast vraagt Pickett om een grondige hervorming van het belastingstelsel: het progressiever maken zodat miljonairs en miljardairs meer bijdragen en de relatieve belastingdruk op de minst vermogenden afneemt. Sinds decennia hebben fiscale veranderingen volgens haar juist het tegenovergestelde effect gehad: de koplopers rijker gemaakt en de achterblijvers zwaarder belast.
De sfeer van het artikel is waarschuwend: als kabinet-Jetten vasthoudt aan bezuinigende en ongelijkheidsversterkende maatregelen, zullen SCP’s aanbevelingen genegeerd worden en neemt de kloof tussen “haves” en “have-nots” naar verwachting toe. Pickett’s boodschap is dat een “goede samenleving” niet vanzelf ontstaat maar vragen om preventieve investeringen, inkomenszekerheid en eerlijkere belastingen—en dat die verandering van onderop en via politieke druk moet worden afgedwongen.