Onderzoekers zijn kritisch op nieuwe kraakwet: 'Vooral symboolwetgeving'
In dit artikel:
Sinds de invoering van de Wet handhaving kraakverbod (van kracht sinds juli 2022) worden kraakpanden via de strafrechtelijke route wel sneller ontruimd, maar het totale aantal kraakzaken en het karakter van die incidenten is nauwelijks veranderd. Het onderzoeksbureau Ateno bracht in opdracht van het WODC de praktijk in kaart door 2021 (vooraf) te vergelijken met 2023–2024 (na invoering). De aanleiding voor de wetswijziging lag bij een initiatief van Kamerleden Daniel Koerhuis (VVD) en Madeleine van Toorenburg (CDA) uit 2019, onder meer naar aanleiding van acties van de We Are Here-groep in Amsterdam en Amstelveen.
De belangrijkste verandering in procedure is dat de officier van justitie na aangifte de rechter‑commissaris moet verzoeken om toestemming tot ontruiming, met als doel snellere strafrechtelijke uitzettingen. Volgens het onderzoek daalde de gemiddelde doorlooptijd van strafrechtelijke ontruimingen van 79 naar 37 dagen. Dat resultaat staat echter los van andere afhandelingsroutes: veel ontruimingen verlopen informeel (afspraken tussen eigenaar en krakers), bestuurlijk via gemeenten of civielrechtelijk via kort gedingen.
Ateno constateert dat de wet weinig effect heeft op de omvang van het kraakprobleem: politiecijfers laten jaarlijks ongeveer 120–130 geregistreerde kraakzaken zien, zowel voor als na de wetswijziging. Onderzoeker Paul Gruter stelt dat er dus een grote wet is ingevoerd voor relatief weinig zaken, en noemt het instrument vooral symbolisch van aard. De extra werklast voor het Openbaar Ministerie en rechter‑commissarissen is merkbaar: individuele RC’s krijgen sporadisch zaken, maar moeten telkens de procedure bestuderen.
De evaluatie toont ook onbedoelde effecten: krakers lijken juist meer rechtsbescherming te hebben gekregen doordat de bewijslast nu bij de officier ligt; als geen duidelijk toekomstplan voor het pand wordt aangetoond, verleent de rechter‑commissaris vaak geen toestemming tot ontruiming. Verder leidt strafbaarheid in de praktijk zelden tot vervolging; sancties blijven beperkt en eigenaars blijven meestal zitten met herstelkosten en rommel.
De evaluatie is aangeboden aan het ministerie van Justitie en Veiligheid; dat geeft op een later moment een reactie. De onderzoekers adviseren om bij debat in de Tweede Kamer te overwegen of de wet, gezien de beperkte aantoonbare meerwaarde, de juiste ingreep was.