Onderzoek naar vaccinatiescepsis: „Meer informatie bieden is niet de oplossing"

In dit artikel:

Socioloog Josje ten Kate (Erasmus Universiteit) onderzocht in haar proefschrift waarom ook hoogopgeleide ouders in Nederland twijfel kunnen hebben over vaccinaties; ze verdedigt het onderzoek deze donderdag. Voor haar kwalitatieve studie voerde ze 31 diepte-interviews, onder wie ouders uit grote steden en mensen die offgrid wonen in het buitengebied. Hoewel alle geïnterviewden een hbo- of wo-achtergrond hadden, verschilden hun levensstijlen sterk: van natuurgerichte gezinnen tot ouders die juist veel waarde hechten aan wetenschappelijke kennis.

Een terugkerend motief was het verlangen naar zelfbeschikking: ouders wilden hun eigen afwegingen maken en namen niet klakkeloos een advies van instanties zoals het RIVM over. Beslissingen waren vaak selectief: iets minder dan een derde liet helemaal niet vaccineren, de meerderheid koos voor gedeeltelijke vaccinatie (bijvoorbeeld wel polio, maar geen bof/mazelen/rodehond). Het HPV-vaccin werd soms geweigerd omdat het als relatief nieuw werd gezien. Religieuze bezwaren kwamen niet voor in haar steekproef. Een enkele persoonlijke nadelige ervaring — een zeldzame allergische reactie — versterkte twijfel bij sommige ouders.

Ten Kate signaleert meerdere beleidsrelevante inzichten. Ten eerste kunnen mensen die het algemeen vertrouwen in wetenschap hoog hebben, toch wantrouwen koesteren tegenover concrete producten van die wetenschap, zoals vaccins — iets waar beleidsmakers onvoldoende op rekenen. Ten tweede bleek dat het verschaffen van meer informatie geen steun voor vaccinatie vergrootte; bij wantrouwende ouders kan extra informatie zelfs averechts werken. Ten slotte speelt de houding van zorgverleners een grote rol: ouders voelden zich soms niet serieus genomen en trokken zich terug.

De studie wijst erop dat communicatie vooral respectvolle, luisterende benaderingen en aandacht voor bezorgdheden vereist, in plaats van louter meer feiten te sturen.