Onder druk van Trump betalen we straks het dubbele voor medicijnen, waarschuwt deze econoom

In dit artikel:

De Britse gezondheidseconoom Karl Claxton waarschuwt dat een handelsdeal met de Verenigde Staten de Britse zorg en mogelijk ook de rest van Europa zwaar zal treffen. Onder druk van president Donald Trump heeft het Verenigd Koninkrijk afgesproken zijn uitgaven aan merkmedicijnen de komende tien jaar te verdubbelen. Met de deal is naar schatting 45 miljard pond gemoeid.

De overeenkomst werd in december 2025 als een mijlpaal gepresenteerd, met beloften over snellere toegang tot innovatieve behandelingen en extra investeringen in onderzoek. Pas in de akkoordtekst werd duidelijk dat de medicijnuitgaven fors omhooggaan. Volgens Claxton gebeurde dat zonder serieus publiek debat, parlementaire controle of volledige openheid over de gevolgen. Een officiële impactanalyse blijft geheim.

Claxton is hoogleraar gezondheidseconomie aan de Universiteit van York en adviseerde jarenlang het Britse zorginstituut NICE. Dat instituut beoordeelt welke nieuwe behandelingen hun prijs waard zijn. Met economische modellen wordt berekend hoeveel gezondheidswinst een medicijn oplevert in verhouding tot de kosten. Zo probeert NICE schaarse zorgmiddelen zo in te zetten dat zo veel mogelijk patiënten ervan profiteren.

De farmaceutische industrie heeft door patenten een sterke onderhandelingspositie en kan hoge prijzen vragen. NICE vormde daar volgens Claxton een belangrijke tegenmacht tegen. Voor de deal lag de Britse grens voor vergoeding op ongeveer 20.000 tot 30.000 pond per gewonnen levensjaar in goede gezondheid, een zogenoemde QALY. Die grens is verhoogd naar 25.000 tot 35.000 pond. Daardoor betaalt de Britse zorg meer voor dezelfde gezondheidswinst, terwijl al meer dan 90 procent van de nieuwe medicijnen werd vergoed.

Claxton vreest dat de hogere medicijnuitgaven ten koste gaan van andere behandelingen. Patiënten die baat hebben bij een nieuw middel zijn zichtbaar en krijgen vaak steun van artsen en belangenorganisaties. De patiënten die mogelijk zorg verliezen doordat het budget elders wordt besteed, blijven volgens hem buiten beeld. In een analyse voor The British Medical Journal berekende hij dat de deal mogelijk bijna twee keer zoveel levens kost als de coronapandemie, doordat andere zorg wordt verdrongen.

De econoom ziet de Britse overeenkomst als een voorbeeld van Amerikaans machtsvertoon. De regering-Trump beweert dat Europese landen te weinig betalen voor Amerikaanse geneesmiddeleninnovatie, terwijl de prijzen in de VS drie tot vier keer hoger liggen dan in andere rijke landen. Volgens Claxton klopt ook het idee niet dat Europa structureel te weinig betaalt: onderzoek onder zijn leiding wijst er juist op dat het Verenigd Koninkrijk doorgaans al te veel betaalt.

De Amerikaanse druk kwam mede nadat farmaceutische bedrijven hadden geklaagd over het Britse investeringsklimaat. Er zouden dreigementen zijn geuit met hoge importheffingen op Britse medicijnen en medische technologie. Ook zou AstraZeneca hebben overwogen zijn beursnotering naar New York te verplaatsen. Claxton vermoedt dat de industrie en de Amerikaanse overheid nauw hebben samengewerkt om de Britse onderhandelingspositie te verzwakken.

Hij vreest dat andere Europese landen vergelijkbare deals zullen sluiten. NICE geldt internationaal als een belangrijk voorbeeld voor de beoordeling en prijsstelling van medicijnen. Door de grenswaarden te verhogen kan volgens Claxton wereldwijd een neerwaartse spiraal ontstaan: landen betalen meer, terwijl farmaceutische bedrijven steeds afhankelijker worden van de Amerikaanse markt. Hij pleit daarom voor een vergelijkbaar beoordelings- en onderhandelingssysteem in de Verenigde Staten, in plaats van hogere prijzen af te wentelen op andere landen.