Onder de pantoffel: de mythe van de onhandige man

In dit artikel:

De auteur blikt terug op de strip Blondje, die vroeger in de VARAgids stond. De reeks, in 1930 begonnen als de Amerikaanse strip Blondie, draaide om Desiderius: een hardwerkende, uitgebluste man die door zijn baas werd overheerst, thuis op de bank lag en enorme sandwiches at. In de jaren zestig schrapte de VARA de strip omdat het traditionele rollenpatroon — de man met een baan en de vrouw als huisvrouw — niet bij de vooruitstrevende omroep zou passen. Volgens de auteur was Blondje achter de schermen echter de baas: zij organiseerde het huishouden en hield het gezin draaiende.

Een vergelijkbare Nederlandse antiheld verscheen vanaf 1970 in Jan, Jans en de kinderen van Jan Kruis. Jan Tromp is onhandig, driftig en machteloos; alleen de rode kater lijkt naar hem te luisteren. Ook internationale stripmakers gebruikten zulke figuren om de maatschappij te bekritiseren. Robert Crumb tekende neurotische en seksueel gefrustreerde mannen, terwijl Claire Bretécher in haar satirische werk de hypocrisie van de zogenaamd geëmancipeerde linkse burgerij blootlegde. Haar mannelijke personages praatten over feminisme, maar konden thuis nog geen sok vinden.

De auteur ziet de sullige man niet alleen als komisch personage, maar ook als product van een ongelijke samenleving. Zijn vermeende onhandigheid in het huishouden kan een bewuste overlevingsstrategie zijn: door te doen alsof hij niets kan, ontloopt hij zorg en regelwerk. Die ‘aangeleerde incompetentie’ is volgens de auteur een privilege, omdat de vrouw daardoor de onzichtbare verantwoordelijkheid blijft dragen.

De spot met de man die onder de plak zit, leidde zo af van juridische, financiële en sociale machtsverschillen tussen mannen en vrouwen. Dat staat volgens de auteur haaks op de hedendaagse manosfeer, waarin influencers terugverlangen naar dominante traditionele mannen. De stripgeschiedenis laat juist zien dat de traditionele man vaak werd voorgesteld als machteloos en uitgeput, niet als almachtige leider.