Ondanks verlenging staakt-het-vuren lijkt deal in Iranoorlog nog ver weg
In dit artikel:
Het tijdelijke staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran blijft van kracht, ook nadat een door president Donald Trump eerder gesteld ultimatum is verstreken. Trump heeft de deadline — die hij op 7 april had gekoppeld aan dreigende militaire actie — opnieuw opzijgeschoven, zonder een nieuwe einddatum te noemen. Volgens berichten hebben Pakistaanse bemiddelaars Washington gevraagd voorlopig geen geweld te gebruiken, zodat Teheran de kans krijgt met een vredesvoorstel te komen.
De afgelopen week was gekenmerkt door chaotische en tegenstrijdige publieke diplomatie van beide zijden. Iran en Pakistan meldden eenzelfde deadline, maar Trump gaf aan dat die op een ander moment viel. Trump wisselde in mediaoptredens en berichten op zijn platform tussen dreigementen met bombardementen en optimistische uitspraken over een betere deal dan het nucleaire akkoord van 2015, en kondigde routinematig diplomatieke bewegingen aan die later niet bleken te kloppen (zoals beweringen over de reiststatus van zijn gezant). Verwachte besprekingen tussen Amerikaanse en Iraanse onderhandelaars afgelopen weekend vonden niet plaats.
Binnen Iran is er bovendien grote onenigheid over de koers. Parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf toonde bereidheid tot nieuwe gesprekken, maar werd tegengesproken door commandanten van de Revolutionaire Garde, die voorwaarden stellen zoals het opheffen van de Amerikaanse zeeblokkade. Die interne frictie is niet nieuw: tijdens de eerdere, voortijdig afgebroken gesprekken in Islamabad op 11 en 12 april moesten Pakistaanse bemiddelaars vooral ruzies binnen de Iraanse delegatie zien te sussen. Analisten en denktanks merken op dat legerleiders mogelijk de onderhandelingen proberen te ondermijnen.
De afwezigheid of beperkte invloed van de nieuwe opperleider, ayatollah Mojtaba Khamenei — mogelijk door verwondingen of zwak gezag — versterkt de fragmentatie binnen het regime. Tegelijkertijd proberen haviken aan beide kanten hun positie te versterken door economische druk en maritieme blokkades: Iran met acties in de Straat van Hormuz, en de VS met een zeeblokkade tegen Iran.
Hoewel directe gevechten vooralsnog uitblijven, blijft de kans op escalatie reëel. Beide kampen blijven elkaar waarschuwen over mogelijke vergeldingsacties; Iraanse staatsmedia waarschuwden dat als de VS een grondoffensief zou beginnen, landen als de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein mogelijk doelwit zouden worden. Een nieuwe ronde van vredesonderhandelingen is vooralsnog niet in zicht.