Ondanks vele telefoontjes en kopjes koffie geen meerderheid voor asielwetten
In dit artikel:
Na de besluiten van dinsdag in de Eerste Kamer staat het asieldossier weer terug op af: de Senaat verwierp de meerderheid van de door het kabinet ingediende striktere asielwetten, waarmee de situatie terugkeert naar die van de zomer van 2023 toen het vierde kabinet-Rutte strandde over vergelijkbare voorstellen.
Asielminister Bart van den Brink (CDA) noemde de uitslag een "gemiste kans" en sprak van "politieke sabotage" richting de PVV, die in de Eerste Kamer onverwacht tegen de zogeheten reparatiewet (novelle) stemde. Die novelle was voor CDA en SGP cruciaal omdat zij met die aanpassing wilden voorkomen dat hulp aan illegale migranten strafbaar zou blijven — een kwestie die was ontstaan door een eerdere wijziging van PVV’er Marina Vondeling. De PVV had in de Tweede Kamer vóór gestemd, maar veranderde van koers in de Senaat, naar eigen zeggen vanwege het “afzwakken” van de voorstellen door de regering. Door die wissel stemden SGP en CDA vervolgens ook tegen de overige asielwetten, uit vrees dat medeleven en hulpverlening anders strafbaar zouden worden.
De onverwachte draai van de PVV leidde tot scherpe kritiek, onder meer van oud-PVV’er Gidi Markuszower. De VVD, die altijd pleit voor strenger beleid, was bijzonder ontsteld; fractievoorzitter Ruben Brekelmans sprak van verbijstering over D66’s stemgedrag in de senaat. Tijdens de onderhandelingen was afgesproken dat D66 in de Eerste Kamer tegen zou stemmen, mogelijk in de veronderstelling dat de Senaat desondanks zou instemmen — die verwachting bleek onjuist.
Kleine fracties en eenpitters in de Eerste Kamer bepaalden de uitslag; contacten van ministers met enkele senatoren, waarvan Van den Brink grapte dat zijn telefoonrekening "flink was opgelopen", veranderden niets aan de uitslag. Eén wetsvoorstel slaagde wel: de invoering van een tweestatussenstelsel, waarmee vluchtelingen twee verschillende verblijfsstatussen krijgen en dat volgens Van den Brink de instroom het sterkst zal beperken — hij noemde het de grootste hervorming van het asielbeleid in 25 jaar.
Tegelijk spelen Europese ontwikkelingen: het nieuwe Europese migratiepact treedt in juni in werking en Nederland wil dat pact met nationale, vaak strengere maatregelen aanvullen (zoals beperkingen bij gezinshereniging en afschaffing van de permanente asielvergunning). Van den Brink wil resterende onderdelen — zoals ongewenstverklaring, dwangsommen en strafbaarstelling van illegaal verblijf — als afzonderlijke voorstellen blijven nastreven, maar moet eerst het EU-pact verdedigen in de Eerste Kamer.