Ondanks Jettens belofte is asieldiscussie toch weer overgeleverd aan de flanken
In dit artikel:
De politieke agenda werd deze week opnieuw gedomineerd door onrust rond asielopvang: het kabinet slaagt er niet in de situatie te bedaren, waardoor vooral partijen aan de rechtse flank politiek voordeel behalen. In Loosdrecht trokken FVD, Groep Markuszower en ex-minister Mona Keijzer naar demonstrerende tegenstanders van een asielzoekerscentrum; die protesten zijn herhaaldelijk geëscaleerd en leidden dinsdag zelfs tot brandstichting bij een tijdelijke opvanglocatie. Eerder, eind april, waren er al vernielingen bij het gemeentehuis waar de opvang is ondergebracht.
Kritiek kwam er niet alleen van links: ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder suggereerde tijdens een debat dat politici die zichtbaar bij zulke acties aanwezig zijn, een klimaat van onbehagen legitimeren en zich vervolgens onttrekken aan verantwoordelijkheid wanneer wanordelijkheden volgen. SP’er Jimmy Dijk koos er juist voor niet naar de betogingen te gaan maar met omwonenden in Apeldoorn in gesprek te gaan, waar eveneens spanning is over een gepland azc.
De Binnenlandse Veiligheidsdienst (AIVD) onderzoekt signalen dat extreemrechtse groeperingen onderdelen van de uit de hand lopende demonstraties overnemen. Dat weerhoudt de genoemde rechtse partijen er niet van zich nadrukkelijk te profileren: beperking van migratie is voor hen een kernpunt en zij vertalen lokale onvrede naar politieke kritiek op het kabinet, dat zij verantwoordelijk houden — ondanks het feit dat zij zelf (met uitzondering van de PVV) niet in eerdere kabinetten zaten.
Asielvraagstukken splijten al jaren de politiek en hebben eerder kabinetten laten vallen. De huidige coalitie kampt met interne onenigheid: de noodmaatregelenwet voor asiel werd weggestemd, terwijl de wet voor een tweestandenstelsel wel is aangenomen en er strengere Europese regels zitten aan te komen. Dat wisselende beeld ondermijnt het vertrouwen van het publiek: uit een Ipsos-peiling blijkt dat nog maar 15 procent vertrouwen heeft in de effectiviteit van het asielbeleid, een daling van bijna de helft vlak voor kabinet-Schoof.
In de Kamer verliep het debat deze week scherp en beschuldigend; asielminister Bart van den Brink kreeg weinig steun of concrete vraag om harder op te treden. Politieke uitspraken blijken bovendien een aanjagende werking te hebben, concludeert de Staatscommissie tegen Democratie. Dat werd extra pijnlijk zichtbaar toen het communistische platform Left Laser een video verspreidde van Markuszower waarin hij pleitte voor het met geweld tegenhouden van Palestijnse vluchtelingen — iets waar hij later zei achter de inhoud te staan, al anders geformuleerd had willen hebben.
D66 en CDA hadden in een gezamenlijke agenda juist aangekondigd het patstelling rond asiel te willen doorbreken, maar in de praktijk lijkt de discussie in de beginmaanden van kabinet-Jetten vooral te worden gevoerd door de uitersten. Zolang het kabinet verdeeld overkomt en niet overtuigend normeert en optreedt tegen extremistische en gewelddadige uitingen, blijft de kans groot dat polariserende politiek en lokale onrust elkaar versterken.