Onafhankelijkheid bij kerkelijke rechtsgang moet je organiseren

In dit artikel:

De uitspraak over de gereformeerde gemeente Tricht-Geldermalsen gaf de oud-diakenen inhoudelijk geen gelijk, maar de voorzieningenrechter uitte wel kritiek op de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de kerkelijke appelprocedure. Volgens haar is er te veel verwevenheid tussen personen die in verschillende kerkelijke vergaderingen en functies betrokken zijn.

Mr. Rien Hoek reageerde namens de Gereformeerde Gemeenten dat iemand die eerder over een zaak heeft meegestemd, bij een volgende behandeling niet opnieuw aan de besluitvorming deelneemt. Zo iemand kan volgens de huidige praktijk echter wel aanwezig blijven. Hoek erkende dat hiervoor mogelijk een explicietere regel nodig is. Dat binnen de kerkelijke rechtsgang nooit bewust vriendjespolitiek is vastgesteld, vindt de auteur geen overtuigend bewijs van onafhankelijkheid.

Ook integere en gewetensvolle mensen kunnen onbewust worden beïnvloed door gezag, persoonlijke verhoudingen en eerdere opvattingen. Een frons, hoofdschudden of instemmend knikken van een eerder betrokken ambtsdrager kan de beoordeling beïnvloeden, zelfs als die persoon niet meestemt. Invloed kan bovendien buiten de vergadering doorwerken via telefoongesprekken of informele contacten. Als zulke informatie niet aan alle partijen bekend is, worden hoor en wederhoor en de controleerbaarheid van de procedure aangetast. Informele beïnvloeding is achteraf bovendien moeilijk te reconstrueren.

Daarom zouden eerdere betrokkenen volgens de auteur niet aanwezig moeten zijn bij een nieuwe behandeling. De appelinstantie moet haar oordeel baseren op het dossier en op informatie die partijen formeel kunnen inbrengen. Het geestelijke karakter van het kerkrecht staat volgens hem niet tegenover procedurele waarborgen: kerkelijke besluiten kunnen diep ingrijpen in levens van gemeenteleden en ambtsdragers. Onafhankelijkheid moet daarom niet alleen worden beoogd, maar ook door duidelijke regels worden georganiseerd.