Omstreden techbedrijf Palantir kan bij geheime data van Defensie

In dit artikel:

Het ministerie van Defensie heeft aan Follow the Money bevestigd dat medewerkers van het Amerikaanse technologiebedrijf Palantir toegang hebben tot gerubriceerde en missiegevoelige defensiegegevens wanneer dat voor hun werk noodzakelijk is. Daarmee komt aan het licht dat Nederland op cruciale plekken binnen de krijgsmacht afhankelijk is van Palantir-software, die Defensie al sinds 2010 gebruikt en die ook binnen NAVO-operaties wordt ingezet.

Wat speelt: Palantir-systemen, waaronder het Maven Smart System (MSS), verzamelen en verwerken enorme hoeveelheden ongestructureerde data (drone- en satellietbeelden, grondwaarnemingen, historische en geografische informatie) en zetten die om in analyses en aanbevelingen. Die analyses kunnen in praktijk worden gebruikt om wapensystemen van verschillende landen te laten samenwerken en kunnen volgens publicaties zelfs voorstellen doen voor target selection. Defensie plant dit jaar een pilot met MSS; daarna wordt beslist of de krijgsmacht de software zelfstandig aanschaft.

Welke waarborgen bestaan: volgens het ministerie draait de Palantir-software op afgesloten netwerken en eigen servers van Defensie. Extern onderhoud kan niet op afstand worden uitgevoerd; Palantir-medewerkers die op locatie komen, werken op door Defensie verstrekte laptops, worden gescreend, ondertekenen geheimhoudingsverklaringen en hun werkzaamheden worden gemonitord. Data mogen niet worden meegenomen. Tegelijk erkent Defensie dat medewerkers van Palantir — ook met een andere nationaliteit dan Nederlandse, bijvoorbeeld Amerikaanse — toegang kunnen hebben tot classificaties en de analyses die uit die data voortkomen als dat voor hun taak noodzakelijk is.

Waarom dat controversieel is: veiligheids- en geopolitieke experts waarschuwen dat analyses vaak waardevoller en gevoeliger zijn dan ruwe data, omdat ze inzicht geven in tactieken, troepenopbouw, doelstellingen en inlichtingenpositie. Omdat Palantir een Amerikaans bedrijf is, kan het onder Amerikaanse wetgeving verplicht worden tot het delen van informatie met Amerikaanse autoriteiten. Daarnaast roepen politiek-culturele signalen binnen Palantir en uitspraken van de ceo over het prioriteren van het Amerikaanse leger bij sommige observatoren extra twijfels op over wiens belangen uiteindelijk voorrang krijgen.

Internationaal tegenlicht: Duitsland en Zwitserland wezen Palantir al af of kijken kritisch naar samenwerking. De Bundeswehr toonde zich recentelijk onwillig personeel van Palantir bij nationale databases toe te laten; ook Zwitserland noemde ethische en datarisico’s als reden om niet met het bedrijf in zee te gaan.

Risico van lock‑in en wat er gebeurt bij uitval: Defensie zegt dat bij beëindiging van dienstverlening niet meteen alles stilvalt, maar dat men zonder updates op termijn met verouderde software zou blijven zitten — beveiligingslekken, bugs en ontbrekende functionaliteit zijn dan risico’s. Voorgestelde oplossingen zoals het mogen inzien van broncode lijken volgens deskundigen geen realistische remedie: Palantir levert de broncode niet en veel essentiële onderdelen blijven propriëtair.

Beleid en alternatieven: Defensie werkt aan een beleidskader met voorwaarden voor gebruik van Palantir, dat dit jaar moet verschijnen maar wegens commerciële vertrouwelijkheid niet openbaar wordt. Ook onderzoekt het ministerie aanvullende contractuele, technische, organisatorische en juridische maatregelen om afhankelijkheid te verminderen. Tegelijk zegt Defensie dat Europese alternatieven nog niet toereikend zijn qua gebruiksgemak en de operationele ervaring die Palantir heeft opgebouwd. Critici vinden dat kortzichtig: zij pleiten juist nu te investeren in Europese of onafhankelijke oplossingen om afhankelijkheid en soevereiniteitsrisico’s te verkleinen.

Kort gezegd: de bevestiging dat Palantir-medewerkers bij Nederlandse defensiegegevens kunnen, zet een breder debat in scherp licht over nationale veiligheid, technologische afhankelijkheid, buitenlandse jurisdictie en de ethiek van AI-gestuurde militaire analyses. Defensie erkent de kwetsbaarheid en onderzoekt maatregelen, maar tegenstanders vrezen dat de huidige praktijk leidt tot een langdurige lock‑in en dat cruciale keuzes over interoperabiliteit en aanbesteding nu bepalen hoe kwetsbaar Nederland is in toekomstige conflicten.